پایگاه مقاومت بسیج بهداشت درمان صنعت نفت اصفهان
 
نويسندگان
لینک دوستان

مقدار دارویی که بیمار باید مصرف کند توسط پزشک محاسبه و در نسخه قید می شود . تنها کاری که بیمار باید انجام دهد این است که دقیقاً مطابق توصیه پزشک و داروساز، دارو را مصرف کند، یعنی اولاً در هر بار مصرف،‌ مقدار داروی تجویز شده را بطور کامل مصرف نماید و ثانیاً طول درمان توصیه شده را به پایان برساند . -         

بعضی افراد هستند که با مشاهده اولین علائم بهبودی، داروی خود را خودسرانه قطع می کنند. بعضی دیگر هم با مشاهده اولین عوارض جانبی، داروی خود را قطع می نمایند، هر دو گروه کار نادرستی را انجام میدهند، زیرا تنها پزشک است که می تواند تشخیص دهد آیا درمان کافی بوده یا نه. -          بیمار باید با مشاهده عوارض جانبی، موضوع را با پزشک در میان بگذارد. در بعضی موارد ممکن است نیاز به قطع دارو و یا عوض کردن دارو باشد، ولی اغلب موارد نیاز به این کار نیست، تنها موضوع این است که بیمار نباید داروی خود را خودسرانه قطع کند

قطع مصرف برخی ازداروها نیاز به تمهیداتی دارد . این گونه داروها در صورتیکه بلافاصله و بطور ناگهانی قطع شوند، باعث بروز عوارض ناخوشایند در بیمار می شوند، حتی گاهی ترک خودسرانه دارو، چند سال درمان را بی اثر می کند و نتیجه زحمات پزشک و بیمار از بین می رود . -    
      نگهداری داروها نیز جزء مسائل با اهمیت است، زیرا در صورتیکه داروها در محل مناسبی نگهداری نشوند زودتر از موعد خراب می گردند. بنابراین دارو درمانی شکست می خورد. -     
     دارو را طبق دستور پزشک با زمانبندی معین و برای یک دوره کامل درمانی، مصرف کنید . اگر از داروهای بی نیاز به نسخه پزشک، استفاده می کنید طبق دستور بروشور دارو، عمل نمایید مگر اینکه پزشک شما توصیه دیگری نماید. -          اگر تصور می کنید داروی تجویزی پزشک موثر واقع نشده، با پزشک خودتماس بگیرید و از جانب خود اقدام به قطع مصرف دارو نکنید، چرا که ظهور اثرات مفید بعضی داروها به چند هفته زمان نیاز دارد. -          از بین رفتن علائم بیماری برای حصول اطمینان از تکمیل دوره درمان کافی نیست. بطور مثال در مورد مصرف آنتی بیوتیکها، علائم عفونت طی چند روز از بین می روند، اما باید بر اساس دستور پزشک مصرف شوند، تا عفونت کاملاً ریشه کن گردد -          نگهداری داروهای گوناگون در یک قوطی صحیح نیست. همچنین داروهای مورد استفاده را پس از مصرف، در قوطی دربسته نگهداری کنید و هرگز برچسب دارو را از آن جدا نکنید . -          برای جلوگیری از اشتباه، دارو را در تاریکی مصرف نکنید و برچسب آنرا قبل از مصرف بخوانید، بویژه به تاریخ انقضاء و هر نوع توصیه مصرفی توجه کنید . -          اگر دارو را به شکل شربت مصرف می کنید، باید از قاشق یا پیمانه مخصوص اندازه گیری میزان مایع، استفاده شود تا بطور دقیق میزان دوز دارو تنظیم گردد -          داروهای خوراکی در اشکال متفاوتی مثل قرص ، کپسول و شربت عرضه می شوند، بنابراین اگر در مصرف یکی از این اشکال دچار مشکل باشید، می توانید با پزشک خود مشورت نمایید تا درصورت امکان از شکل دیگر دارو استفاده کنید . -          هر دارویی ممکن است در کنار خواص درمانی، عوارض ناخواسته ای نیز داشته باشد که بعضی از آنها ممکن است به اقدامات پزشکی خاصی نیاز داشته باشند. بنابراین لازم است بدانید داروی مصرفی چه عوارضی دارد و در صورت بروز آن، چه اقدامی باید بکنید . -          نام داروی مصرفی خود را برای استفاده در آینده روی کاغذی نوشته و با خود همراه داشته باشید. -          در موارد مصرف طولانی مدت دارویی خاص، قبل از اتمام آن جهت تهیه آن دارو اقدام نمایید، تا پیوستگی درمان از بین نرود. -          در صورت فراموش کردن یک وعده از مصرف بعضی داروها به محض بیاد آوردن، باید آن وعده مصرف گردد . درمورد تعداد دیگری از داروها باید ازمصرف وعده فراموش شده خودداری کرد، چرا که موجب غاظت نسبتاً بالا و خطرناک دارودر بدن خواهد شد. -          در صورت داشتن این شرایط موضوع را با پزشک معالج خود درمیان بگذارید : (حساسیت و آلرژی نسبت به دارو ، غذا یا مواد خاص دیگری مانند رنگهای مصنوعی، رژیم غذایی خاصی ، زمان بارداری، دوره شیردهی، وجود بیماری دیگری علاوه بر بیماری فعلی خود، ومصرف داروی خاصی ) -          برای جلوگیری از فساد دارو، به شرایط و نحوه نگهداری آن توجه نمایید. -          گاهی اوقات مصرف همزمان دو دارو، می تواند زیانبار و یا حتی کشنده باشد. -          به دستورات پزشک برای پرهیز از برخی غذاها و داروها توجه نمایید. -          داروهایتان را با کسی شریک نشوید. هیچوقت داروی خود را به دیگری ندهید. دارو برای بیماری و وضعیت بالینی شخص شما تجویز شده است و ممکن است برای دیگری، مضر و خطرناک باشد. -          داروهای تاریخ مصرف گذشته را دور بریزید. -          قرص را نجوید ، نشکنید و خرد نکنید. ( مگر با توصیه پزشک معالج خود ) -          لیست داروهای خود را همراه داشته باشید . اگر داروهای زیادی مصـرف می‌کنیـد، فهرستی از نام و مقـدار مصـرف آنها را در جیـب خود داشته باشید، تا اگر احیانا بیـرون از منزل دچار یک وضعیت اورژانسی شدید، بتوانید به تیم پزشکی درباره داروهایی که مصرف می‌کنید، توضیح دهید. چنین فهرستی، در ملاقات با پزشک هم مفید خواهد بود چون بدین ترتیب، دیگر نام و دوز داروهای مصرفی را فراموش نخواهید کرد . -          بیشتر، همیشه به مفهوم بهتر نیست. بعضی وقـت ها که خیلی بدحال هستیـد، شایـد استفاده از مقدار بیشتـر دارو شما را وسوسه کند، اما به یاد داشته باشید که این کار مفید نبـوده و حتی دربیشتر موارد خطرناک خواهد بود.

مقاومت ضدمیکروبی: اگر امروز پیشگیری نکنیم، فردا هیچ راه درمانی وجود نخواهد داشت. -          با ایجاد مقاومت دارویی مبارزه کنیم -          مقاومت به داروها و گسترش جهانی آن، باعث از بین رفتن اثربخشی بسیاری از داروهایی می شود که در درمان بیماری ها موثرند. -          یک بیماری مقاوم به دارو، ممکن است کشنده باشد، به دیگران منتقل شود، گسترش پیدا کند و باعث تحمیل هزینه های سنگنین به افراد و جامعه شود. -          عواملی که می توانند باعث ایجاد مقاومت به دارو شوند، شامل : استفاده نامناسب از داروها ، عدم تجویزدوز کافی برای درمان،  عدم مصرف داروی تجویز شده تا انتها، کیفیت پایین دارو، نسخه اشتباه، پیشگیری و کنترل ناکافی عفونت می باشند. -          از پیامدهای مقاومت به دارو می توان : به نارضایتی بیمار، طولانی شدن و شدت بیماری ، ایجاد عوارض جانبی خطرناک و بستری شدن در بیمارستان،  کم رنگ شدن ارتباط پزشک و بیمار و سرانجام افزایش هزینه های درمانی برای افراد و دستگاه های دولتی  و مهم تر از همه مشکل کمبود دارو در کل کشور اشاره نمود. -          نتایج مطالعات و تحقیقات نشان می دهد که بروز 30 درصد از عوارض دارویی در کشور، ناشی از داروهای تزریقی است. -          خود درمانی، از عادات و رفتارهای نادرستی است که هزینه های زیادی را متوجه فرد و جامعه می کند. -          یکی از علل بروز مصرف غیر منطقی دارو در کشور، ناشی از دسترسی آسان مردم به دارو و همچنین تهیه بدون نسخه برخی اقلام دارویی است. به طوری که برخی از مردم به توصیه دوستان و آشنایان از داروهایی استفاده می کنند که هیچ ضرورتی بر استفاده از آنها نیست و همین مسئله می تواند، عوارض نامطلوبی به دنبال داشته باشد. -          متاسفانه میزان مراجعات مردم به پزشکان در کشورمان بالا است، به گونه ای که ایران به لحاظ مصرف دارو، جزو 20 کشور نخست دنیا است و در آسیا بعد از چین مقام دوم را دارد. -          علت مراجعه 5 درصد افراد به مراکز درمانی و بیمارستانها، عوارض دارویی است. -          10 درصد عوارض دارویی ناشی از حساسیت به دارو است. -          پنی سیلین به عنوان یکی از مهم ترین داروهایی است، که ایجاد حساسیت های جدی می کند. -          مصرف غیرمنطقی و خودسرانه دارو، نه تنها موجب درمان بیماری نمی شود، بلکه باعث ایجاد عوارض دارویی در طولانی مدت نیز می‌ گردد. -    -          در بین داروها، داروهای مسکن و آنتی‌ بیوتیک، بیشترین میزان مصرف خودسرانه دارو را تشکیل می دهند. این وضعیت باعث شده علت بستری 10 تا 20 درصد بیماران در بیمارستانها، ناشی از عوارض دارویی باشد.  امروزه ما در عصری زندگی می کنیم که پزشکی و کشف داروها پیشرفت چشمگیری داشته است و داروهای  جدید و خارق العاده ای برای درمان برخی از بیماری ها در دسترس هستند که در چند دهه پیش و یا حتی در چند سال گذشته اثبات شده بود که ابتلا به آن ها کشنده می باشد. . داروهای ضدمیکروبی چیست؟ داروهای ضدمیکروبی داروهایی هستند که برای درمان عفونتهایی به کار می روند که توسط میکروارگانیسم هایی مثل باکتری، قارچ، انگل و ویروس ایجاد شده اند. کشف این داروها یکی از مهم ترین پیشرفتها در زمینه بهداشت است و توانسته است جان میلیون ها انسان را در طی 70 سال گذشته نجات دهد. داروهای ضدمیکروبی شامل آنتی بیوتیک ها، ضدقارچ ها، ضد انگل ها، داروهای شیمی درمانی و ضدویروس ها هستند. امروزه ما زندگی طولانی تر و سالم تری داریم زیرا داروهای مفید وموثری از جمله داروهای ضدمیکروبی برای درمان بیماریها در دسترس هستند.تا قبل از کشف و دسترسی به داروهای ضد میکروبی در دهه 1940 مردم از بیماریهای عفونی از بین می رفتند. اما امروزه ما نمی توانیم دنیای بدون داروهای ضد میکروبی را تصور کنیم. اما در حال حاضر ما در آستانه از دست دادن آن هستیم. مصرف و سوء مصرف این داروها در پزشکی و دامپروری در 70 سال گذشته تعداد و انواع میکروبهایی را که نسبت به این داروها مقاوم شده اند  را افزایش داده است  و این موضوع باعث افزایش مرگها، ناتوانی و آسیب بیشتر و افزایش هزینه های مراقبت بهداشتی شده است. مقاومت ضد میکروبی چیست؟ مقاومت ضدمیکروبی که اغلب به عنوان مقاومت دارویی شناخته می شود،  هنگامی اتفاق می افتد که میکروارگانیسم هایی مانند باکتری، ویروس، قارچ و انگل به گونه ای تغییر می کنند که ارائه داروهایی که قبلا برای درمان عفونت های حاصل از آن ها استفاده می شد بی اثر می شود. هنگامی که میکروارگانیسم ها نسبت به بیشتر داروهای ضدمیکروبی مقاوم می شوند، اغلب به عنوان “superbugs”. نامیده می شوند. این موضوع یک نگرانی عمده است زیرا یک عفونت مقاوم ممکن است کشنده باشد، به دیگران منتقل شود و گسترش پیدا کند و باعث تحمیل هزینه های سنگنین به افراد و جامعه شود. وقتی مقاومت به داروهای خط اول ایجاد می شود درمان های گرانتر باید استفاده شوند. در واقع دستاوردهای پزشکی مدرن به وسیله مقاومت به دارو در معرض خطر است. بدون تاثیر تاثیر داروهای ضدمیکروبی برای درمان و پیشگیری از عفونتها موفقیت درمان هایی از جمله پیوند، شیمی درمانی و جراحی های مهم ممکن است به خطر بیفتد. مقاومت ضد میکروبی می تواند با استفاده نامناسب از داروها تسهیل شود، به عنوان مثال هنگامی که دوز کافی برای درمان تجویز نمی شود و یا  داروی تجویز شده تا انتها به مصرف نمی رسد. کیفیت پایین دارو، نسخه اشتباه، پیشگیری و کنترل ناکافی عفونت نیز می توانند به گسترش و پیشرفت مقاومت دارویی کمک کنند.   عواملی که سبب ایجاد مقاومت دارویی  می شوند شامل: -        مصرف نامناسب و غیرمنطقی دارو -        ضعف اقدامات پیشگیری و کنترل عفونت -        سیستم  ناکافی تامین کیفیت و فراهم آوری داروها -        فقدان یا ضعف سیستم های پایش ومراقبت می توان گفت دو عامل باعث افزایش و گسترش مقاومت به داروهای ضدمیکروبی می شوند: 1-مصرف بیش از حد و سوء مصرف داروهای ضدمیکروبی و 2- گسترش و انتشار ارگانیسم های مقاوم بین افراد، جامعه و کشورها بنابراین مقابله با مقاومت به داروهای ضدمیکروبی نیاز به مداخله از دو طریق دارد: 1- بهبود مصرف داروهای ضدمیکروبی 2- جلوگیری از انتقال ارگانیسم های مقاوم  وضعیت بحرانی در مصرف خودسرانه دارو! از تجویز غیر منطقی دارو به عنوان یک بحران یاد می شود و دست اندرکاران عرصه نظام سلامت جامعه نیز چنین عقیده ای دارند اما معلوم نیست به رغم اطلاع مسئولان از وجود چنین مشکلی، چرا همچنان شاهد بالا رفتن آمار مصرف خودسرانه دارو در کشورمان هستیم. مصرف بیش از حد نسل سوم سفالکسین‌ها به صورت خوراکی و تزریقی باعث شده‌ است در بسیاری از مواقع بیماریهای ساده که با آنتی بیوتیک ‌های ارزان قیمت درمان می ‌شود، دیگر با آنتی ‌بیوتیک‌های گران نیز معالجه آنها امکان ‌پذیر نباشد. نتایج مطالعات کند. و تحقیقات نشان می دهد که بروز 30 درصد از عوارض دارویی در کشور ناشی از داروهای تزریقی است. ویژگی بارز فرهنگ دارویی در ایران، مصرف بیش از اندازه داروهای تزریقی است.  به طوری که سرانه مصرف داروهای تزریقی در ایران  حدود 4/11 بوده است، در حالی که این رقم 4 برابر سرانه مصرف این قبیل داروها در جوامع در حال توسعه است. . به اعتقاد اغلب داروسازان و پزشکان، علت بروز مصرف غیر منطقی دارو در کشور، ناشی از دسترسی آسان مردم به دارو و همچنین تهیه بدون نسخه برخی اقلام دارویی است. به طوری که برخی از مردم به توصیه دوستان و آشنایان از داروهایی استفاده می کنند که هیچ ضرورتی بر استفاده از آنها نیست و همین مسئله می تواند عوارض ناگواری به دنبال داشته باشد. متاسفانه میزان مراجعات مردم به پزشکان در کشورمان بالا است، به گونه ای که ایران به لحاظ مصرف دارو جزو 20 کشور نخست دنیا است و در آسیا بعد از چین مقام دوم را دارد. به گفته دکتر محمود وهابی، متخصص بیماریهای عفونی، علت مراجعه 5 درصد افراد به مراکز درمانی و بیمارستانها، عوارض دارویی است. وی با اشاره به اینکه 10 درصد این عوارض ناشی از حساسیت به دارو است، از پنی سیلین به عنوان مهم ترین دارویی نام می برد که ایجاد حساسیت های جدی می کند. آنچه مشخص است، اینکه مصرف غیرمنطقی و خودسرانه دارو، نه تنها موجب درمان بیماری نمی شود بلکه باعث ایجاد عوارض دارویی در طولانی مدت نیز می‌ گردد. تحقیقات انجام شده در کشورمان نشان می دهد که ایرانی ها بیش از استاندارد جهانی، دارو مصرف می کنند. به طوری که 10 تا 15 درصد داروها بدون مشورت با پزشک و خودسرانه مصرف می ‌شود. در این بین داروهای مسکن و آنتی‌ بیوتیک بیشترین میزان مصرف خودسرانه دارو را تشکیل می دهند. این وضعیت باعث شده علت بستری 10 تا 20 درصد بیماران در بیمارستانها، ناشی از عوارض دارویی عنوان شود و در این بین، سالمندان، زنان باردار و کودکان، بیشتر در معرض خطر عوارض دارویی قرار دارند.   خطر مقاومت میکروبی  اصلی ترین عارضه مصرف بیش از حد آنتی بیوتیک ها است در حال حاضر بسیاری از عفونت های ساده دیگر با آنتی بیوتیک های موجود قابل درمان نیستند، این امر نشان دهنده ایجاد مقاومت میکروبها در برابر آنتی بیوتیک ها است و در صورت ادامه روند تجویز و مصرف غیرمنطقی آنتی بیوتیک ها در آینده نزدیک با عدم پاسخگویی این گروه از داروها در درمان بیماریهای عفونی مواجه خواهیم بود که این مشکل صدمات جبران ناپذیری را به بار خواهد آورد. دارو وبیمارستان بی شک یکی از مهم ترین شاخص های توسعه و پیشرفت هر جامعه ای وضعیت بهداشت آن است و مساله مدیریت و نظارت بر گردش دارو در بیمارستان ها یکی از امور مهم و حساس است. دارو به عنوان یک کالای استراتژیک و نیاز اساسی عامه مردم بوده و از اهمیت ویژه ای برخوردار است. به دلیل اهمیت و تاثیری که استفاده غیرمنطقی و غیراصولی از این کالا در اقتصاد خانواده و روند درمان دارد صرفنظر از سایر عواملی که در تهیه و مصرف دارو نقش دارد باید به نقش مردم به عنوان اصلی ترین عامل فرهنگ مصرف دارو و همچنین نقش پزشکان و کارکنان امور دارویی به عنوان تاثیرگذارترین عامل فرهنگ تجویز و مصرف دارو توجه جدی کرد.مسلما بی توجهی به این امر می تواند پیامدهای نامناسبی چون نارضایتی بیمار طولانی شدن و شدن بیماری ، ایجاد عوارض جانبی خطرناک و بستری شدن در بیمارستان،  کم رنگ شدن ارتباط پزشک و بیمار و سرانجام افزایش هزینه های درمانی برای افراد و دستگاه های دولتی  و مهم تر از همه مشکل کمبود دارو در کل کشور را در پی دارد.مصرف زیاد دارو در کشور، تغییر مداوم الگوهای دارو درمانی و حیف و میل شدن مقادیر قابل ملاحظه ای از داروها به صورت های گوناگون به علت نبود نظام صحیح دارو رسانی در بیمارستان باید مورد توجه قرار بگیرد. بررسی ها نشان می دهد 5/1 تا 5/43 درصد بیماران بستری در بیمارستا ن و 2 تا 50 درصد بیمارن سرپایی دچار عوارض نامطلوب ناشی از تجویز دارو می شوند. بنابراین توصیه هایی در این زمینه شامل : مقدار دارویی که بیمار باید مصرف کند توسط پزشک محاسبه و در نسخه قید می شود . تنها کاری که بیمار باید انجام دهد این است که دقیقاً مطابق توصیه پزشک و داروساز ، دارو را مصرف کند ، یعنی اولاً در هر بار مصرف ،‌مقدار داروی تجویز شده را بطور کامل مصرف نماید و ثانیاً طول درمان توصیه شده را به پایان برساند . یکی از بخشهای جمعیتی در حال رشد جامعه ما جمعیت افراد سالمند است. سالمندان نسبت به سایر گروههای سنی بزرگترین مصرف کنندگان دارو می باشند. بیماریهای مزمن و مصرف داروهای متعدد به همراه تغییرات فیزیولوژیکی افزایش سن، باعث آسیب پذیری سالمندان نسبت به آثار سوء دارو درمانی می شوند.    مصرف داروی تجویز شده :بیمار باید مطابق دستور پزشک داروی خود را به مقدار تجویز شده مصرف نماید . زیرا مصرف کم یا زیاد داروها به نفع بیمار نیست . در صورتیکه دارو کمتر از مقدار تجویز شده مصرف شود ممکن است نتواند عوارض بیماری را علاج کند و در نتیجه زمان بیماری طول بکشد و یا حتی بدتر شود . همچنین بیمار نباید تصور نماید که اگر بیش از مقدار توصیه شده دارو مصرف کند زودتر سلامتی خود را به دست خواهد آورد . زیرا مقدار تجویز شده به میزان کافی است و اگر بیش از اندازه مصرف شود موجب تشدید عوراض جانبی ناخواسته و مسومیت می شود . رعایت میزان مصرف دارو در مورد قرصها و کپسولها مشکل زیادی بدلیل ثابت بودن میزان دارو در آن ندارد ولی در هنگام مصرف مایعات دارویی ، بیمار باید دقت داشته باشد که به اندازه تجویز شده مصرف کند . برای این کار باید توجه داشته باشد پیمانه را کاملاً پر از دارو بکند . در مواردی که از قاشق به عنوان پیمانه استفاده شود باید نوع قاشق را در نظر داشته باشد ، چون قاشقهای مختلف از نظر حجم با هم متفاوت هستند .* چه موقع باید دارو مصرف کرد ؟زمان مصرف دارو و فاصله زمانی هر بار مصرف بطور کامل توسط پزشک مشخص می شود که بیمار باید آن را رعایت کند . زیرا با مصرف یک وعده دارو ، مقداری دارو وارد بدن می شود و به مقابله با عامل بیماری می پردازد . بعد از چند ساعت مقداری از آن توسط بدن مصرف و یا دفع می گردد . در نتیجه مقدار داروی مفید و موجود در بدن کاهش می یابد که با مصرف وعده بعدی دارو ، مقدار آن دوباره در بدن افزایش یافته و به مقدار مفیدش می رسد . بنابراین مصرف نکردن دارو در وعده های توصیه شده ( عمدی یا غیرعمدی ) ممکن است دارودرمانی را با شکست مواجه سازد . بنابراین باید در رعایت فواصل و وعده های مصرف دارو نهایت تلاش بکار گرفته شود و در صورت فراموشی یکی از وعده ها ، با داروساز و یا پزشک در مورد نحوه ادامه مصرف دارو مشورت شود تا مشکلی پیش نیاید .* به پایان رساندن طول مدت درمانبعضی افراد هستند که با مشاهده اولین علائم بهبودی ، داروی خود را خودسرانه قطع می کنند. بعضی دیگر هم با مشاهده اولین عوارض جانبی داروی خود را قطع می نمایند هر دو گروه کار نادرستی را انجام میدهند زیرا تنها پزشک است که می تواند تشخیص دهد آیا درمان کافی بوده یا نه . افرادی که با اولین علامت بهبودی داروی خود را قطع می کنند در معرض خطرات زیادی مثل بازگشت مجدد ( عود ) بیماری و یا حتی خطرناک تر شدن آن هستند مثال بارز در مورد آنتی بیوتیکها است . در صورتیکه طول درمان توصیه شده رعایت نشود بیماری ممکن است با شدت بیشتری عود کند و بدتر از ان اینکه ممکن است حتی بیماری نسبت به آنتی بیوتیکها مقاوم شود که در اینصورت نیاز به مصرف داروهای قویتر هزینه درمان بیشتر و تحمل عوارض بیشتر را در پی خواهد داشت . بنابراین اگر دارویی به مدت مثلاً ده روز برای شما تجویزشده این مدت را رعایت کنید حتی اگر از روز دوم احساس می کنید که بهتر شده اید . اگر در این باره اصرار دارید حتماً قبل از قطع دارو با پزشک خود مشورت کنید .داروها معمولاً دارای عوارض جانبی ناخواسته ای هستند که مشاهده این عوارض دلیل نامناسب بودن دارو نیست . تنها کاری که بیمار باید با مشاهده عوارض جانبی انجام دهد این است که موضوع را با پزشک در میان گذارد . در بعضی موارد ممکن است نیاز به قطع دارو و یا عوض کردن دارو باشد ولی اغلب موارد نیاز به این کار نیست . تنها موضوع این است که بیمار نباید داروی خود را خودسرانه قطع کند .* قطع مصرف داروقطع مصرف برخی ازداروها نیاز به تمهیداتی دارد . این گونه داروها در صورتیکه بلافاصله و بطور ناگهانی قطع شوند ، باعث بروز عوارض ناخوشایند در بیمار می شوند ، حتی گاهی ترک خودسرانه دارو چند سال درمان را بی اثر می کند و نتیجه زحمات پزشک و بیمار از بین می رود . مثلاً قطع ناگهانی داروی صرع ( تشنج ) می تواند موجب گردد که چندین سال دارودرمانی بی نتیجه شود . این مسئله در مورد داروهای کورتیکو استروئید ( کورتون ) هم وجود دارد . حتی گاهی در مورد پمادهای جلدی نیز رعایت آن لازم است . بنابراین قطع دارو باید مطابق دستور پزشک و با دستوی وی باشد .* نگهداری دارونگهداری داروها نیز جزو مسائل با اهمیت است زیرا در صورتیکه داروها در محل مناسبی نگهداری نشوند زودتر از موعد خراب می گردند . بنابراین دارو درمانی شکست می خورد . شرایط نگهداری بسیاری از داروها بر روی بسته بندی دارو و یا برگه راهنمای آنها نوشته شده است . داروهای یخچالی باید حتماً در یخچال نگهداری شوند اما باید از یخ زدن آن جلوگیری کرد . بهترین محل برای نگهداری دارو دور از یخگیر است . در این موارد باید به این مسئله دقت کنید که داروها را در محلی از یخچال که توجه بچه ها جلب کند قرار ندهید . داروهای غیریخچالی باید دور از نور ، آفتاب و حرارت نگهداری شوند . محل هایی مثل کابینت هود آشپزخانه محل مناسبی برای دارو نیست . بیشتر داروها به نور و حرارت حساسند و ممکن است زودتر از موعد خراب شوند و یا حتی به مواد سمی تبدیل شوند .   نحوه درست مصرف دارو - دارو را طبق دستور پزشک با زمانبندی معین و برای یک دوره کامل درمانی مصرف کنید . اگر از داروهای بی نیاز به نسخه پزشک استفاده می کنید بر طبق دستور بروشور دارو عمل نمایید مگر اینکه پزشک شما توصیه دیگری داشته باشد.- اگر فکر می کنید داروی تجویزی پزشک موثر واقع نشده با پزشک خودتماس بگیرید و از جانب خود اقدام به قطع مصرف دارو نکنید ، چر اکه ظهور اثرات مفید بعضی داروها به چند هفته زمان نیاز دارد . - از بین رفتن علائم بیماری برای حصول اطمینان از تکمیل دوره درمان کافی نیست بطور مثال در مورد مصرف آنتی بیوتیکها علائم عفونت طی چند روز از بین می روند اما بطور مثال باید تا ۲ هفته مصرف شوند تا عفونت کاملاً ریشه کن گردد . - نگهداری داروهای گوناگون در یک قوطی صحیح نیست همچنین داروهای مورد استفاده را پس از مصرف در قوطی دربسته نگهداری کنید و هرگز برچسب دارو را از آن جدا نکنید . - برای جلوگیری از اشتباه دارو را در تاریکی مصرف نکنید برچسب آنرا قبل از مصرف بخوانید بویژه به تاریخ انقضاء و هر نوع توصیه مصرفی توجه کنید . نحوه درست مصرف داروهای خوراکی : - بطور کلی بهتر است داروها را با یک لیوان پر آب مصرف کنید مگر آنکه دستور پزشک شما چیز دیگری باشد . - بعضی داروها باید همراه غذا مصرف شوند تا موجب تحریک معده نشوند و بعضی دیگر اگر همراه غذا مصرف شوند غیر فعال شده یا شروع اثرشان به تاخیر می افتد . - هنگام مصرف داروهای طولانی اثر هر دوز دارو باید بطور کامل مصرف شود همینطور داروها را قبل از بلع نجوید یا خرد نکنید مگر آنکه دستورالعمل ویژه ای در رابطه با آن از جانب پزشک خود داشته باشید . - داروهایی را که دارای پوشش روده ای می باشند نباید باشیر یا آنتی اسید مصرف شوند ، در غیر این صورت خیلی زود در معده حل می شوند . - اگر دارو را به شکل شربت مصرف می کنید باید از قاشق یا پیمانه مخصوص اندازه گیری میزان مایع استفاده شود تا بطور دقیق میزان دوز دارو تنظیم گردد . - داروهای خوراکی در اشکال متفاوتی مثل قرص ، کپسول و شربت عرضه می شوند بنابراین اگر در مصرف یکی از این اشکال دچار مشکل باشید می توانید با پزشک خود مشورت نمایید تا درصورت امکان از شکل دیگر دارو استفاده کنید . - هر دارویی ممکن است در کنار خواص درمانی عوارض ناخواسته ای نیز داشته باشد که بعضی از آنها ممکن است به اقدامات پزشکی خاصی نیاز داشته باشند بنابراین لازم است بدانید داروی مصرفی چه عوارضی دارد و در صورت بروز آن چه اقدامی نمائید . برای این منظور یا از پزشک خود در مورد عوارض احتمالی دارو سوال کنید و یا هر واکنش و عارضه غیر عادی را به پزشک خود اطلاع دهید تا وی تصمیم گیرد ، پزشک معالج ممکن است دوز دارو را کم کرده یا تذکر دهد که بعد از گذشت چند روز بدن شما خود را با این شرایط تطبیق خواهد داد ، یا شاید داروهای دیگری را با عوارض جانبی کمتر جایگزین آن نماید .- نام داروی مصرفی خود را برای استفاده در آینده روی کاغذی نوشته و با خود همراه داشته باشید . - در موارد مصرف طولانی مدت دارویی خاص قبل از اتمام آن جهت تهیه آن دارو اقدام نمایید تا پیوستگی درمان از بین نرود . - در صورت فراموش کردن یک وعده از مصرف بعضی داروها ، به محض بیاد آوردن باید آن وعده مصرف گردد . درمورد تعداد دیگری از داروها باید ازمصرف وعده فراموش شده خودداری کرد چرا که موجب غاظت نسبتاً بالا و خطرناک دارو خواهد گشت . بنابراین در صورت فراموش کردن وعده های داروئی حتماً با پزشک معالج خود مشورت کنید . نکاتی در مورد مصرف داروهایی که طعم بدی دارند : - پیش از مصرف دارو به کودک خود یک تکه یخ بدهید تا آنرا مکیده و زبان بی حس گردد . -برای کاهش طعم بد دارو آنرا در یخچال نگهداری کنید تا خنک باشد . - دارو را با آب میوه مثل آب سیب یا پرتقال مخلوط کنید تاطعم زننده دارو را تخفیف دهد . - دارو را چه به صورت مایع و چه به صورت قرص با غذای کودک مخلوط کنید .- بعد از مصرف دارو از آب یا آب میوه استفاده کنید . - در صورتیکه کودک شما حالت تهوع دارد از یک نوشابه دارای کربنات بی گاز استفاده کنید . - لازم است بدانید پیش از عمل به هر کدام از توصیه های فوق ابتدا با پزشک خود مشورت نمایید . پیش از مصرف داروها : پیش از مصرف هر دارویی پزشک خود را از موارد ذیل آگاه سازید : - اگر نسبت به دارو ، غذا یا مواد خاص دیگری مانند رنگهای مصنوعی آلرژی یا حساسیت دارید . - اگر تحت رژیم غذایی کم نمک ، کم شکر یا دیگر انواع آن می باشید چرا که بسیاری از داروها دارای املاح ، شکر یا الکل می باشند . - اگر باردار هستید یا قصد باردار شدن دارید چراکه بعضی از داروها ممکن است موجب ناهنجاریهای مادرزادی گردند . از طرفی ایمن بودن هیچ دارویی در دوران بارداری ثابت نشده است لذا مصرف هر گونه دارو در این دوران باید تحت نظر پزشک باشد . - اگر به نوزاد یا کودک خود شیر می دهید چرا که بعضی داروها ممکن است در شیر ترشح شده و موجب عوارض ناخواسته ای در فرزند شما گردد . - اگر می خواهید از داروهای بی نیاز به تجویز پزشک یا به اصطلاح داروهای روی پیش خوان (otc) برای کودک خود استفاده کنید . - اگر در حال مصرف داورها یا مکمل های غذایی هستید یا اخیراً مصرف کرده اید . چراکه ممکن است باداروی تجویزی پزشک شما تداخل داشته باشد . فراموش نکنید داروهایی که نیاز به تجویز پزشک ندارند مانند مسکنها ، مسهل ها ، شربت های ضد اسیدها و نوشابه های الکلی از این مورد مستثنی نیستند . - اگر مشکل پزشکی دیگری جدای از بیماری فعلی خود دارید . - اگر در یادآوری مطالب و خواندن دستورات دارویی مشکل دارید . نحوه نگهدای داروها : - داروها را دور از دسترس کودکان قرار دهید . - داروها را در شیشه یا قوطی اصلی خود نگاه دارید . - داروها را در برابر حرارت و نور قرار ندهید . - قرصها و کپسولها را در حمام یا جاهای نمناک منزل بطور مثال نزدیک سینی ظرفشویی آشپزخانه نگهداری نکنید. چراکه رطوبت و حرارت ممکن است باعث تغییرات شیمیایی در دارو گردند همچنین پنبه فشرده موجود در قوطی داروها را پس از بازکردن قوطی دور بیندازید چرا که در غیر این صورت رطوبت را به داخل قوطی جذب خواهد کرد . - از یخ زدن داروهای مایع جلوگیری کنید . - داروها را در یخچال نگهداری نکنید مگر بعضی داروهای خاص که در برچسب آن قید شده باشد . - داروها را برای مدت طولانی در اتومبیل قرار ندهید . - در مسافرت داروی خود را در چمدان قرار نداده و همراه خود داشته باشید چرا که امکان گم شدن چمدان یا قرار گرفتن آن در محیطهای خیلی سرد یا خیلی گرم وجود دارد . - داروهای تاریخ گذشته یا بی مصرف خود را در منزل نگهداری نکنید واز اینکه داروی دور ریخته شده خارج از دسترس کودکان باشد اطمینان حاصل کنید . مسمومیتهای دارویی اتفاقی در اطفال : - حس کنجکاوی کودکان آنها را به یکی از قربانیان مسمومیتهای دارویی تبدیل کرده است . کودکان به هر جا سر می کشند و محیط اطراف خود را جستجو می کنند و هرچه پیدا می کنند به دهان خود می برند چون خطر را درک نمی کنند . گاهی اوقات حتی مقدار اندکی از دوز بزرگسالان می تواند باعث مسمومیت کودک گردد . پیشگیری از مسمومیت های دارویی اتفاقی : - داروها را خارج از دید و دسترس کودکان نگهداری کنید ترجیحاً در یک کمد قفل دار و نه در کمدهای مواد غذایی یا کمدهای حمام ، بنابراین داروهایتان را در یک مکان امن نگاه دارید . - اگر هنگام مصرف دارو برای پاسخدهی به تلفن یا بازکردن درب منزل می روید قوطی دارو را با خود برده یا دارو را دور از دسترس بچه ها قرار دهید چرا که کودکان معمولاً خیلی سریع در غیاب دیگران کنجکاوی خواهند کرد. - فقط داروهای تجویزی برای خود را مصرف کنید و آن داروها را برای افراد دارای علائم مشابه شما پیشنهاد نکنید ، دارویی که برای شما مفید بوده ممکن است به فردی دیگر آسیب رساند . - پیش روی فرزندان خود دارو مصرف نکنید ممکن است آنها نیز این عمل شما را تقلید کنند . اقدامات ضروری هنگام برخورد با فرد مسموم : - آرامش خود را حفط کرده و موقعیت را تحت کنترل در آورید . - بیاد داشته باشید ممکن است علائم یا نشانه های هشدار دهنده مهم ، بلافاصله در کودک ظاهر نشوند . - بسیاری از سموم در بدن سریع عمل می کنند بنابراین زمان کوتاهی برای درمان خواهید داشت . - اگر فکر می کنید شخصی دارو یا مواد شیمیایی موجود در منزل را مصرف کرده و آن شخص هوشیار نمی باشد یا در حال تشنج است یا تنفس ندارد فوراً درخواست آمبولانس کنید . در غیر این صورت هم منتظر ظهور علائم مسمومیت در فرد نگردید و فوراً با مرکز اورژانس مسمومیت تماس بگیرید . - جعبه دارو را حین ارتباط تلفنی همراه خود داشته باشید تا بتوانید مشخصات دارو یا محتویات آنرا برای کارشناس مرکز اورژانس بخوانید . - نوع ، زمان و مقدار مصرف داروی موجب مسمومیت ، همینطور مشخصات و وضعیت فرد مسموم را به کارشناس مرکز اورژانس بگویید بطور مثال اگر شخص دچار استفراغ ، خفگی یا خواب آلودگی است یا تغییراتی در رنگ و دمای پوست نشان می دهد ، هوشیار یا بیهوش و یا در حال تشنج است . - هرگز فرد مسموم را وادار به استفراغ نکنید مگر اینکه بوسیله کارشناسان اورژانس توصیه شوید ، البته در صورت توصیه کارشناس برای وادار کردن شخص به استفراغ یا خوردن مایعات ، فرد مسموم نباید در حال تشنج ، بیهوشی یا خواب آلودگی باشد . - یک بطری شربت ایپکاک را در جایی امن در منزل نگاه دارید این شربت در بطریهای ۳۰ گرمی در داروخانه ها بدون نسخه قابل تهیه است . این دارو در بعضی موارد جهت تحریک استفراغ در مسمومیتها مورد استفاده قرار می گیرد . مورد مصرف و مقدار آنرا کارشناس مرکز اورژانس تعین می کند . - شارکول فعال نیز در مواردی از مسمومیتها برای جذب سموم به خود و دفع سریعتر آنها از بدن مصرف می گردد که در صورت نیاز ، مقدار و نحوه استفاده توسط کارشناس مرکز اورژانس تعیین می شود     10دستور برای مصرف دارو هر ساله شرکت‌های دارویی، داروهای جدیدی را به پزشکان معرفی می‌کنند. این داروها به‌طور مجزا می‌توانند باعث بهبود بیماری‌ها شوند یا دردهای مختلف را تسکین دهند، اما استفاده همزمان از همین داروهای مفید می‌تواند مضر و حتی مرگبار باشد. بنابراین اگر می‌خواهید از داروهای بدون نسخه استفاده کنید بد نیست به موارد زیر نگاهی داشته باشید:  - به پزشک خود بگویید چه داروهایی مصرف می‌کنید.این مسئله به پزشک شما کمک می‌کند تا دیدگاه بهتری نسبت به تاریخچه پزشکی شما پیدا کند. فایده این قضیه پرهیز پزشک از تجویز داروهایی است که ممکن است با داروهای دیگر تداخل اثر داشته باشند، بخصوص اگر شما همزمان توسط چند پزشک مختلف تحت درمان باشید.در این موارد هم برای شما و هم برای پزشکتان لازم است که درباره داروهای تجویز و مصرف شده اطلاعات مورد نیاز را رد و بدل کنید.- ‌ برنامه مصرف داروها را بنویسید.در یک برگه، تعداد و مقدار داروهای مصرفی خود در شبانه روز را بنویسید. سعی کنید همه چیز دقیقا مشخص باشد.در این برگه، عوارض جانبی شایع و روش نگهداری هر دارو را نیز از روی بروشور مشخصات دارو یادداشت کنید. البته اغلب داروها را باید در محیط خشک و خنک و به دور از یخ زدگی نگهداری کنید.جالب اینکه بر خلاف تصور رایج، حمام و آشپزخانه برای نگهداری داروها محیط مناسبی نیستند چرا که حرارت و رطوبت می‌تواند باعث فساد داروها و کاهش تأثیر آنها شود. -  پرهیز آگاهانهمی دانید چطور ممکن است آب گریپ فروت با آن ‌همه خاصیت، برایتان مضر باشد؟ آب گریپ فروت با اثر برخی داروها تداخل می کند و به همین دلیل مصرف همزمان آنها با هم، می تواند مضر باشد، مثلا مصرف هم زمان داروهای ضد کلسترول از خانواده‌ی استاتین‌ها (مثل لواستاتین و آتروواستاتین)، با آب گریپ‌فروت تداخل ایجاد می‌کند.مصرف الکل و کافئین، بلند کردن بارهای سنگین و مصرف داروهای مسکن از قبیل استامینوفن و ایبوپروفن درصورت همزمانی با مصرف برخی داروها می‌توانند خطرناک باشد.حتما با پزشک خود رو راست باشید و دستورات او را برای پرهیز از برخی غذاها، داروها و فعالیت های مضر رعایت کنید.-  داروهایتان را با کسی شریک نشوید.دو بیمار می‌توانند دقیقا مقدار مساوی از یک دارو را مصرف کنند، ولی یک نفر از آنها کمی خواب آلود می‌شود و دومی به کُما می‌رود.نحوه عملکرد دارو در بدن، از فردی به فرد دیگر متفاوت است. دارو برای هر فرد به‌طور اختصاصی تجویز می‌شود، بنابراین هرگز داروی خود را با کسی شریک نشوید و از داروی افراد دیگر استفاده نکنید، چون ممکن است عوارض مرگباری داشته باشد. اگر هم عوارضی بروز نکند، مطمئنا تأثیر درمانی دارو به طرز چشمگیری کم خواهد شد. - ‌صبور باشید.داروهای مختلف از راه های متفاوتی در بدن تأثیر خود را اعمال می‌کنند. برخی از داروها بلافاصله بعد از مصرف جذب شده و خیلی سریع تأثیر خود را نشان می‌دهند؛ اما تعداد دیگری از داروها دیرتر تأثیر می‌کنند و بیمار دیرتر متوجه تأثیر دارو و بهبود بیماری خود می‌شود.شاید خیلی از بیماران فکر کنند که به جای صبر کردن، باید دوز(مقدار) دارو را بیشتر کنند تا دارو سریع تر اثر کند. بیمار باید بداند که برخی از داروها دیرتر اثر می‌کنند و باید حتما برای دریافت بهترین نتیجه ی درمانی، کمی صبور باشد. - داروهای تاریخ مصرف گذشته را دور بریزید.هرگز داروهای تاریخ مصرف گذشته را در جعبه ی داروها نگه ندارید و به‌محض انقضای تاریخ مصرف دارو، بدون تردید آن‌را دور بریزید.برخی از داروها بعد از گذشت تاریخ مصرف، به دلیل واکنش‌های شیمیایی می‌توانند باعث مسمومیت بیمار شوند. - داروها را در تاریکی مصرف نکنید.اگر نور محیط آنقدر کم است که نمی‌توانید برچسب روی دارو را بخوانید، دارو را مصرف نکنید، به خصوص اگر همه داروها را در یک محل نگهداری می‌کنید. در چنین شرایطی احتمال اشتباه داروها با هم بسیار زیاد است، مثلا ممکن است به جای 2 عدد استامینوفن، 2عدد از داروی دیگری مصرف شود که عوارض خطرناکی را به دنبال خواهد داشت. پس هر زمان که خواستید دارویی را مصرف کنید، دقیقا مطمئن شوید که همان دارو را به دهان می‌برید. - قرص را نجوید، نشکنید و خرد نکنید.بزرگ بودن برخی از قرص ها بیمار را به فکر شکستن یا خرد کردن قرص می‌اندازد تا مصرف آن راحت‌تر باشد، اما همین کار باعث می‌شود تا بخشی از دارو سریع تر از بخش‌های دیگر جذب شود و طبعا تأثیر دارو دچار اختلال خواهد شد. حتی احتمال دارد وضعیتی شبیه دوز بیش از حد دارو ایجاد شود. - لیست داروهای خود را همراه داشته باشیداگر داروهای زیادی مصرف می‌کنید، فهرستی از نام و مقدار مصرف آنها را در جیب خود داشته باشید تا اگر احیانا بیرون از منزل دچار یک وضعیت اورژانسی شدید، بتوانید به تیم پزشکی درباره داروهایی که مصرف می‌کنید، توضیح دهید. چنین فهرستی در ملاقات با پزشک هم مفید خواهد بود چون بدین ترتیب، دیگر نام و دوز داروهای مصرفی را فراموش نخواهید کرد.-  بیشتر، همیشه بهتر نیست.بعضی وقت ها که خیلی بدحال هستید، شاید استفاده از مقدار بیشتر دارو شما را وسوسه کند، اما به یاد داشته باشید که این کار مفید نبوده و حتی در برخی موارد خطرناک خواهد بود. به این نکته مهم توجه داشته باشید که بسیاری از اوقات، بدحالی و ضعف شما به دلیل استرس یا تغذیه نادرست است.در چنین شرایطی شاید بهبود تغذیه و شرایط روحی و ذهنی مفیدتر از مصرف انواع و اقسام قرص و دارو باشد، بنابراین همواره در اولین گزینه به سراغ دارو نروید.اگر هم وضعیت بیماری شما به گونه‌ای است که باید از داروهای خاصی استفاده کنید، بهترین کار مشورت با پزشک است. اما اگر امکان چنین مشورتی وجود ندارد و شما درباره مقدار دارو اطمینان دارید، دوز دارو را بیشتر نکنید.     نکات مهم در استفاده دارو ها توصیه هایی در مورد داروهای استنشاقی- فبل از مصرف حتماً مقدار تجویز شده و بروشور دارو را بخوانید اگر نتوانستید میزان مصرف دارو را متوجه شوید با پزشک خود تماس بگیرید- چون داروهای استنشاقی روشهای مصرف متنوعی ممکن است داشته باشند حتماً روش مصرف آنها را کنترل کنید توصیه هایی در مورد قطره های چشمی- برای جلوگیری از عفونت از تماس نوک قطره با سطوح دیگر حتی پلکها جلوگیری کنید و همیشه درب آنرا محکم ببندید- قطره ممکن است کاملاً پر نباشد .این برای کنترل بهتر هنگام ریختن قطره در چشم است - روش مصرف : ابتدا دستها را بشویید.سر خود را عقب ببرید و با انگشت نشانه پلک تحتانی را پایین بکشید قطره را زیر پلک تحتانی بچکانید و آرام چشم را ببندید.پلک نزنید.1 تا 2 دقیقه چشم را باز نکنید - اگر داروی موردنظر برای درمان آب سیاه یا التهاب چشم است علاوه بر اقدامات بالا باید انگشت میانی خود را هم روی گوشه داخلی چشم به مدت 1 تا 2 دقیقه فشار دهید تا دارو جذب بدن نشده و عوارض ایجاد نکند.توصیه هایی در مورد پمادهای چشمی - برای جلوگیری از عفونت از تماس نوک پماد با سطوح دیگر حتی پلکها جلوگیری کنید و همیشه درب آنرا محکم ببندید- روش مصرف : ابتدا دستها را بشویید. پلک تحتانی را به سمت بیرون بکشید و یک نوار باریک از پماد را زیر پلک قرار دهید.حدود یک سانتی متر پماد معمولاً کافی است .چشمها را آرام بسته و 1 تا 2 دقیقه باز نکنید.- بعد از استعمال پماد چشمی یرای پاک کردن کامل دارو دستها را بشویید. توصیه هایی در مورد قطره های بینی- روش مصرف : ابتدا به آرامی فین کنید.سر خود را در حالت نشسته یا ایستاده عقب ببرید قطره را داخل بینی بریزید و سر را چند دقیقه کوتاه عقب نگه دارید تا دارو به میزان کافی در بینی پخش شود. - نوک قطره را با آب داغ شسته و با پارچه تمیز خشک کنید.برای جلوگیری از عفونت از هر قطره فقط یک نفر باید استفاده کند.توصیه هایی در مورد اسپری های بینی- روش مصرف : ابتدا به آرامی فین کنید. درحالی که سر خودرا بالا گرفته اید دارو را به داخل بینی اسپری کنید و به دنبال آن از راه بینی نفس عمیق بکشید.  - نوک اسپری را بعد از مصرف با آب داغ بشویید مراقب باشید آب وارد اسپری نشود و بعد آنرا با پارچه تمیز خشک کنید. .برای جلوگیری از عفونت از هر اسپری فقط یک نفر باید استفاده کند. توصیه هایی در مورد قطره های گوشی - برای جلوگیری از عفونت از تماس قطره با سطوح دیگر خودداری کنید.- قطره ممکن است کاملاً پر نباشد .این برای کنترل بهتر هنگام مصرف است.- روش مصرف : به پهلو بخوابید طوری که گوش مورد نظر بالا قرار بگیرد.در بزرگسالان لاله گوش به آرامی به بالا و عقب و در بچه ها به پایین وعقب کشیده شده و دارو به داخل کانال گوش چکانده می شود.به مدت 5 دقیقه در همان حالت بمانیدتا دارو کاملاً در مجرای گوش پخش شود.(در بچه ها و کسانی که نمی توانند زیاد در این وضعیت بمانند 1 تا 2 دقیقه صبر کنید )- قطره را بعد از مصرف نشویید . نوک قطره را با پارچه تمیز پاک کنید و درب آنرا محکم ببندید.توصیه هایی در مورد شیاف ها- روش استعمال : ابتدا دستها را بشویید.پوشش شیاف را برداشته و آنرا با آب مرطوب کنید.به پهلو بخوابید.شیاف را با فشار انگشت وارد مقعد کنید.اگر شیاف خیلی نرم است نیم ساعت قبل از مصرف آن را در یخچال بگذارید یا اینکه قبل از باز کردن لفاف روی آن آب سرد بریزید. -. بعد از استعمال دستها را بشویید.توصیه هایی در مورد کرم ها و پماد های مقعدی- ناحیه را تمیز بشویید و خشک کنید.- مقدار کمی از دارو را به محل بمالید.- بعد از استعمال دستها را با آب و صابون بشویید. توصیه هایی در مورد داروهای واژینال- روش مصرف : ابتدا دستها را بشویید.از اپلیکاتور مخصوص استفاده کنید.اگر باردار هستید- قبل از استفاده از اپلیکاتور با پزشک خود مشورت کنید. بعد از استعمال دستها و اپلیکاتور را با آب گرم وصابون بشویید. هشدارهایی در مورد مصرف داروها - هیچوقت داروی خود را به دیگری ندهید.دارو برای بیماری و وضعیت بالینی شخص شما تجویز شده است و ممکن است برای دیگری مضر و خطرناک باشد. - قبل از انجام هر نوع عمل جراحی حتی اعمال دندانپزشکی یا درمانهای اورژانسی پزشک خود را از داروهایی که مصرف می کنید آگاه سازید- اگر فکر می کنید دارویی را بیش از حد مجاز مصرف کرده اید یا اینکه کودکتان از داروی شما خورده است حتماً به یک مرکز مسمومیت ها مراجعه نمایید. عوارض جانبی داروهاهر دارویی همراه با اثرات قابل انتظار درمانی ممکن است منجر به عوارض جانبی هم بشود.بعضی از این عوارض احتیاج به توجه ویژه دارند و بعضی دیگر نه.برای شما مهم این است که عوارض داروی مصرفی خود را بدانید و اگر علائم آن ظاهر شد چه کاری انجام دهید.در این مورد باید با پزشک خود مشورت کنید.اطلاعات تکمیلیبرای شما مفید است که هم نام ژنریک و هم نام تجاری داروی مصرفی خود را بدانید. گاهی اوقات تا زمانی که دکتر داروساز با پزشکتان مشورت نکند داروی همیشگی شما را تجدید نمی کند .لذا برای اینکه مدتی بدون دارو نباشید همیشه قبل از تمام شدن دارو در این مورد اقدام کنید.اینکار در مورد داروهایی که باید هر روز مصرف کنید مثل داروهای قلبی یا داروهای دیابت ضروری است. توصیه هایی در مورد مصرف دارو هنگام مسافرتبهتر است دارو پیش خودتان باشد نه داخل چمدان مقدار کافی از دارو را برای تمام مدت سفر همراه داشته باشید.بهتر است یک کپی از نسخه پزشکتان را با خود ببرید.  درصورتی که به اطلاعات بیشتری در مورد مصرف داروها نیاز دارید با پزشکتان مشورت کنید.می توانید کلیه سؤالهای خود را نوشته و در ویزیت بعدی از دکترتان بپرسید.   داروهای بدون نسخه معنی OTC چیست ؟ مهمترین داروهای بدون نسخه شامل مسکن ها - آنتی هیستامین ها- داروهای ضد احتقان - داروهای ضد سرفهOTC به چه معنی است ؟ کلمه OTC مخفف over –the- counter است یعنی فروش دارو بدون نسخه که شما حتی بدون تجویزو نسخه پزشک هم میتوانید از داروخانه ها تهیه نمایید. این داروها عموما تسکین درد و یا بر طرف کردن علائم سرما خوردگی- انفولانزا- وحساسیت بکار میرود. در این قسمت ما شایعترین داروهای OTC را همراه با نحوه کاربرد آنها برایتان توضیح میدهیم.آنتی هیستامین - ضد حساسیت ها Antihistaminesدکونژستانها - ضد احتقانها Decongestantsداروهای ضد سرفه Cough medicinesمسکن هااین دسته از داروها برا ی برطرف کردن سردرد و تب ی ا دردها ی عضلان ی و استخوان ی بکار م ی روند . البتههرکدام از ا ین داروها و نحوه کاربرد آنها ی متفاوت است - گروهی از داروها که تحت عنوان داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی(NSAIDs ) نام گذاری شده اند شامل آسپ یرین - ایبوبروفن - ناپروکسن - باکلوفن می باشند و گروه دیگر ترکیبات استامینوفن هستند که هر کدام کاربرد مخصوص به خود دارند .داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی ( آسپیرین - ایبوبروفن - دیکلوفناک - ناپروکسن )این گروه از داروها بدلیل جلوگیری از تولید پروستاگلاند ین ها سبب کاهش درد می شوند . پروستاگلاند ین هاموادی هستند که بطور طبیعی در بدن وجود دارند و سبب تحریک انتها ی اعصاب و بوجود آمدن احساس درد درانسان می شوند .استامینوفن Acetaminophenاین دارو سبب کاهش درد و تب می شود . ما بطور کامل مکان یسم تاثیر ضد درد استامینوفن را نمی دانیم اما ا ین مطلب مشخص است که بر عکس داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی که در سطح پوست و عضلات و مفاصل و استخوانها تاثیر می گذارند - استامینوفن با مهار حس درد در مغز و نخاع سبب کاهش درد می شود .آنتی هیستامین ها Antihistaminesآنتی هیستامین ها داروها یی هستند که با مها ر گیرنده ها ی مربوط به خارش - تحرکات بینی - ترشح خلط و عطسه سبب کنترل آنها می شوند - این داروها عموما بعنوان ضد حساسیت در بین مردم شناخته می شوند – با توجه به شیوع آلرژ ی در بین مردم - هر سال آنتی هیستامین ها ی جدیدی ساخته و وارد بازار دارویی کشور ها می شوند که از مهمترین آنها می توان از داروهای زیر نام برد :دیفن هیدرامین - کلرفنیرامین - کلماستین – هیدروکسی زین - پرومتازین - لوراتاد ین - زادتین - سیتیریزین - کتوتیفن - پیریلامین مالئات و ...دکونژستانها ( ضد احتقانها ) Decongestantsدکونژستانها داروها یی هستند که باعث تنگی رگهای مخاط بینی شده و سبب فروکش کردن التهاب و ورم و احتقاندر ا ین ناحیه میشوند از داروهای ضد احتقان بدون نسخه می توان ازپزودو افدرین و فنیل افر ین نام برد . کهفنیل افرین در بازار دارویی ایران درترکیب قرص آنتی هیستامین دکونژستان وجود دارد .داروهای سرفه Cough Medicinesو دیگر ی Antitussives داروهایی که برا ی سرفه تجو یز می شود دو دسته هستند : یکی داروها ی ضد سرفهاکسپکتورانت ها - داروهای ضد سرفه سبب مهار رفلکس سرفه می شوند که از جمله آنها می توان از دکسترومتورفان و کلوبوتینول نام برد . گروه د یگر ا ین داروها اکسپکتورانت ها هستند که سبب رقیق شدن خلط شده و بد ین وسیله باعث می شوند که با هر بار سرفه مجار ی تنفسی از خلط و ترشح پاک شود . که در ا ین گروه گایافنزین قرار دارد که هم بصورت مجزا و هم درترکیب اکسپکتورانت ساده و کدئین وجود داردجدول زمانی علائم سرماخوردگی و راههای کنترل آن با داروهای OTCهنوز درمان قطعی برای درمان سرماخوردگی وجود ندارد و داروها فقط سبب کنترل علائم و بهبودی حال عمومیبیمار می گردند تا زمانی که مقاومت خود بدن سبب از رفتن ویروس گردد . اما داروها هیچگاه نمی توانند حتیسبب بهبودی کامل علائم سرماخوردگی و آنفلوآنزا گردند . در ا ینجا ما بطور خلاصه روشهایی را برایتان بازگو میکنیم تا شما بتوانید از داروهای ضد سرماخوردگی فواید بهتر و بیشتری را ببرید .در منزل بمانید و استراحت کنید - بخصوص اگر تب داریدسیگار نکشید و در معرض دود سیگار دیگران قرار نگیریدمایعات فراوان مانند آب - آب میوه - و سوپ رقیق میل نماییدتا زمان بر طرف شدن التهاب گلو آب نمک ولرم غرغره کنید می توانید از آب نبات ها یا قرصهای مکیدنی مربوطبه التهاب گلو استفاده نمایید که می تواند سبب تخفیف درد گلو گردد .اگربینی شما درد ناک و متورم شده است می توانید از قطره های کلرور سدیم برای رقیق شدن ترشحات بینیاستفاده نمایید که سبب کاهش حساسیت بینی می گردد .داروها ی OTC بسیار زیادی برای کنترل سرماخوردگی وجود دارد اگر می خواهید برای درمان علائم سرما خوردگی خود از داروها OTCاستفاده نمایید از جدول زیر استفاده ببرید : داروی OTC علائم روز استامینوفن و ایبوبروفن سرگیجه و التهاب و درد مختصر در گلو آنتی هیستامین هایی مانند دیفن هیدرامین یا کلرفنیرامین آبریزش بینی داروهای ضد احتقان مانند پزودوافدرین یا آنتی هیستامین دکونژستان گرفتگی بینی ضد سرفه مانند دکسترومتورفان سرفه های خشک اکسپکتورانت ها مانند گایافنزین یا خود شربت اکسپکتورانت سرفه های خلط دار به داروهای بیشتری نیاز نیست استراحت و خوردن مایعات کمک به شما خواهد کرد گرفتگی صدا یا کلفتی صدا چگونگی استفاده کردن از مطالب برشور داروها ی بدون نسخه OTCهرچند برای تهیه و خرید داروهای بدون نسخه نیازی به تجویز پزشک نیست اما این داروها نیز همانند داروهایتجویزی توسط پزشکان می تواند سبب بروز عوارض جانبی ناخواسته و گاهی بسیار جدی در استفاده کنندگان گردد در طی سطور آینده شما را با چگونگی استفاده از بروشورهای داروهایOTC ویا مطالبی که شما از داروسازان محترم یا پزشک خانوادگی خود باید پیرامون این داروها سوال کنید آشنا خواهیم کرد١ - ترکیبات دارویی : شامل ماده موثر موجود در دارو است که سبب کاهش علائم در شما می گردد - معمولا ممکن است یک دارو از چند جزء موثر تشکیل شده باشد که در ابتدای بروشورهای دارویی این مطالب درج شده است و بوضوح این ترکیبات توضیح داده شده است .٢ - اندیکاسیونها یا موارد مصرف دارو که مصرف آن سبب بهبودی آنها در بیمار می گردد٣- هشدارها که شما هنگامی که این دارو را استفاده می کنید باید بدانید شرایط استفاده از غذاهای همراه - داروها و یا رانندگی همراه با استفاده از آنها چیست ؟۴ - چگونگی مصرف که در چه زمانی مصرف آنها بهتر است .۵ - سایر اطلاعات مهمی که ممکن است لازم باشد بدانید ( همانند روش نگهداری و ...)۶ - مواد نگهدارنده و رنگهای خوراکی و سایر مواد شیمیایی که همراه دارو وجود دارد - دانستن این نکاتبخصوص برای افرادی مهم است که به ماده یا رنگ خاصی حساسیت دارند .٧ - آدرس یا تلفن سازندگان آن که اگر نیاز به اطلاعات بیشتری داشتید باآنها تماس بگیرید .چگونه ازدرمان با این داروها بهترین نتیجه را بگیریم ؟همانطور که داروهای بدون نسخه ممکن است در بسیاری از موارد مفید باشد در مواردی نیز ممکن است مضراتیداشته باشد برای استفاده صحیح از این دارها به این راهنمایی ها توجه کنید:با پزشک خانوادگی خود مشورت کنیددر زمانی که روش استفاده یا تاثیر یک دارو را بدرستی نمی دانید از پزشک خانوادگی یا داروساز داروخانه ای که دارو را از آنجا تهیه می کنید همه این اطلاعات را سوال کنید - اگر بیش از یک دارو مصرف می کنید از نامبردگان بخواهید که تاثیرات متقابل آنها را بر همدیگر به روشنی برای شما توضیح دهند تا شما هم از واکنشهای متقابل داروهایی که مصرف می کنید آگاهی یابید.در زیر لیستی از سوالاتی که در این موارد باید از پزشک یا داروسازتان سوال کنید را برایتان می آوریم :این دارو چه کاری انجام می دهد؟این دارو را چه موقع باید مصرف کنید ؟اثرات جانبی و واکنشهای ناخواسته این دارو در بدن چه چیزهایی می تواند باشد ؟این دارو با چه غذاها یا نوشیدنی هایی تداخل دارد؟در زمان مصرف دارو چه نوع فعالیتهایی باید کم شود یا با احتیاط انجام شود؟چگونه می توانیم بفهمیم که دارو اثر کرده است ؟آنچه باید راجع به داروهایی که تهیه می کنیم . بدانیم ؟نام ژنریک و تجارتی دارو دلیل تهیه این دارو چه زمانی و به چه مقداری باید از این دارو تهیه کنیم ؟عوارض جانبی دارو و طریقه مقابله با بروز عوارض احتمالی تا چه مدت باید این دارو را مصرف کنیمزمان مصرف آن ( موقع خواب - قبل یا بعد از غذا و...)در زمان مصرف دارو چه چیزهایی ممنوع است ؟بعضی از داروها یا شرایط خاص تداخل با مصرف دارو دارند - مصرف بعضی از غذاها یا نوشابه ها الکلی و غیرالکلی می تواند سبب بروز واکنشهای شدیدی در بیمار گردد - لذا دانستن آنها و ممانعت از مصرف انها بسیارضروری است - همچنین مصرف برخی از داروها سبب حساسیت به نورآفتاب می گردد که در زمان مصرف آنهاباید از در معرض نور خورشید قرار گرفتن پرهیز نمود .قبل از مصرف دارو ببنید آیا موارد زیر را انجام داده اید ؟آیا برشور آن را بدقت خوانده اید ؟آیا دقیقا همان دارویی که پزشک شما راهنمایی کرده است تهیه نموده اید؟آیا اگر پزشک شما چند قلم دارو توصیه نموده - همه آنها را تهیه نموده اید؟آیا قبل از آنکه داروهای بدون نسخه را با داروهایی که پزشکتان تحویز کرده باهم مصرف کنید پزشکتان اجازه دا دهاست ؟آیا از سالم بودن بسته بندی داروها و سالم بودن خود داروها مطمئن شده اید ؟آیا تاریخ انقضای داروها را قبل از استفاده چک کرده اید؟آیا داروهای مصرفی تغیر رنگ یا طعم یا بو نداده است ؟نام ژنریک و تجارتی چیست و شما چه وظیفه ای در قبال آن دارید؟نام ژ نریک دارو همان نام ماده موثره موجود در دارو است - ولی نام تجارتی نامی است که ممکن است هر کارخانه سازنده ای برای یک دارو یک نام خاص استفاده نماید که البته در بازار دارویی ایران این نامها حذف شده ولی از ابتدای سال ١٣٨٠ مجددا این نامها بتدریج در حال وارد شدن به بازار دارویی ایران است - اگر نام دارو همان نام ژنریک دارو است که می توانید بدون دغدغه آن را مصرف کنید ولی اگر دارویی با نام تجارتی تهیه نموده اید قبل از مصرف باید حتما مطمئن شوید که این دقیقا همان داروئی است که مورد نظر شماست .در مصرف داروهای بد ون نسخه دقت کنید حتما و حتما داروی اضافه بر نیاز خود مصرف نکنید - مثلا اگر شما »درجریان سرماخوردگی تنها آبریزش بینی دارید فقط برای آن دارو مصرف کنید و دیگر نیازی به مصرف دارو« . برای سردرد یا سرفه نیستدر هنگام سرماخوردگی و مصرف داروهای بدون نسخه چه زمان باید به پزشک مراجعه نمود؟١ - هنگامی که از مصرف داروهای سرماخوردگی سودی نبردید و تاثیری در حال شما نداشت .٢ - هنگامی که احساس می کنید شدت بیماری در شما زیاد است و شما را خیلی ناراحت کرده است .٣ - هنگامی که پس از گذشت دوره درمان هنوز هم احساس ناراحتی دارید .۴ - زمانی که بدلیل مصرف داروهای بدون نسخه دچار عوارض جانبی آن شدید .مهمترین عوارض جانبی داروهای بدون نسخهآسپیرین و سایر داروهای ضد التهاب غیر استروئیدیعارضه جانبی اصلی این داروها مشکلات گوارشی است . که این مشکلات می تواند از یک ناراحتی ساده معده تاخونریزی ها ی گوارشی باشد که مورد اخیر بیشتر در سنین بالاتر اتفاق می افتد . هرچه مقدار مصرف این داروهاو طول دوره درمان با این داروها بیشتر باشد احتمال بروز خو نریزی های گوارشی بیشتر است ٠ اما از یاد نبایدبرد که حتی با مصرف یک عدد قرص آسپیری ن یا سایر داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی نیز ممکن استخونریزی گوارشی اتفاق بیافتد .از عوارض جانبی دیگر این داروها آسیبهای کلیوی است که از یک التهاب قابل برگشت سادهکلیه تا آسیب های پایدار جدی می تواند متغیر باشد.از جمله عوارض دیگر آسپیرین و سایر مس کن های ضد التهاب غیر استروئیدی بالا رفتن فشار خون بخصوص درکسانی است که از داروی فشار خون استفاده می کنند و این بدلیل تاثر آنها بر داروهای ضد فشار خون است .دوز بالای این داروها در کسانیکه بیماری کبدی دارند و یا مبتلا به آرتریت جوانان و یا تب روماتسمی ( روماتیسمقلبی ) هستند می تواند ریسک آسیبهای کبدی را بالا ببرد .استامینوفنهر چند این دارو در بسیاری از افراد داروی بی خطری است اما در هنگام مصرف طولانی مدت این دارو بخصوص در انواعی که حاوی کافئین یا کدئین است می تواند مخاطراتی را برای کبد و کلیه بوجود آوردوجود دارد این موارد اکثرا ( A.C.A - کافئین در قرصهای آکسار ( آ سی آ . ( analgesic nephropathy )پس از سالها مصرف مداوم و یا در مسمومیت های دارویی ممکن است اتفاق بیافتد .آنتی هیستامین هاآنتی هیستامین ها بدلیل حالت خواب آلودگی و ر خوتی که در انسان ایجاد می کنند ممکن است در هنگام رانندگییا کارکردن با ماشین آلاتی که نیاز به هوشیاری دارند مخاطراتی را برای بیمار بوجو آورند .از عوارض دیگر آنها خشکی دهان و چشم است که گذرا است و با قطع دارو برطرف می شود.ضد احتقان ها Decongestantsاز عوارض این داروها و بخصوص پزودو افدرین بی خوابی - حالتهای عصبی و بی خوابی و افزایش فشارخونیا افزایش قند خون است که البته همه اینها گذرا و موقتی است و با قطع دارو به حالت اولیه برمی گردد .داروهای ضد سرفهکدئین که در داروهای ضد سرفه بکار میر ود ممکن است بطور موقت سبب خواب آلودگی - یبوست - و یا حالتتهوع گردد دکسترومتورفان اثر خواب آلودگی کمتری نسبت به سایر داروها دارد و به میزان کمتری نیز ممکناست سبب مشکلات گوارشی گردد . هر چند ممکن است علائم عصبی و بی قراری و تحریک پذیری در فرد ایجادنماید.الکل و داروهای بدون نسخهمسکن هااز آنجائیکه مصرف الکل همراه با داروهای ضد التهاب غیر استروئید باعث تشدید احتمال بروز خونریزی هایگوارشی می شود - مصرف همزمان الکل با اینگونه داروها حتما باید با نظر پزشک باشدهرچند استامینوفن همراه با مشکلات گوار شی کمتری است اما بدلیل عوارض مختصری که ممکن است بر روی کبدداشته باشد باید همراه با مشروبات الکلی مصرف نشود و همچنین باید دقت شود در روز بیش از ۴ گرماستامینوفن در یک انسان بالغ مصرف نشودداروهای آنتی هیستامین و ضد احتقان و ضد سرفه + الکلاز آنجائیک ه مصرف همزمان الکل با داروهای فوق اثرات خواب آوری آنها را تشدید می کند و بخصوص در مورددکسترومتورفان سبب کاهش کارآیی فرد و کاهش سرعت واکنشهای خودکار و ارادی می گردد توصیه می شود درمدت مصرف این داروها چه با و چه بدون الکل رانندگی و کار با ماشین آلات خطرناک صورت نگیریدگروههای خاص(کودکان-سالخوردگان-زنان حامله و شیرده-افرادوبیماران آسیب پذیر)کودکاناز آنجاییکه متابولیسم داروها در کودکان با زرگسالان متفاوت است لذا باید دارو درکودکان بدرستی مصرف شود تا کمترین عارضه را برای آنان داشته باشد . به همی ن دلیلباید قبل از مصرف دارو بدرستی بدانید چه دارویی را مجاز هستید بدون توصیه پزشک ودر چه زمانی و در چه مدتی مصرف کنید . لذا به این نکات توجه داشته باشید :استامینوفن عموما دارویی است که بعنوان مسکن در کودکان مصرف می گرددکودکانی که با مصرف آسپیرین دچا ر حساسیت می شوند و بعنوان مثال باعث تشدید آسم در آنها می شودممکن است با مصرف سایر داروها ی مشابه مانند ایبوبروفن نیز ممکن است دچار همان علائم گردندReye's syndrome از آنجائیکه مصرف آسپیرین در سنین زیر ١٨ سال ممکن است باعث بروز سندرم ریکه نوعی آسیب مغزی است شود در این سنین اسپیرین بدون نسخه پزشک مصرف نشود .بدون تجویز پزشک از مصرف داروهای کدئین دار در کودکان استفاده نکنید .چگونه دارو را در کودکان درست و به اندازه مصرف کنیموقتی پزشک دستور مصرف یک دارو را هر ۶ ساعت تعیین می کند یعنی شما ۴ بار در شبانه روز باید به کودکدارو بدهید ( صبح - ظهر -ابتدای غروب و موقع خواب ) و این بدان معنی نیست که نصف شب کودک را برایدارو خوراندن از خواب بیدار نمایید.در دادن میزان دارو به کودک دقت کافی مبذول دارید - در مورد اندازه های مصرف مایعات دارویی ( شربت ها )از پزشک یا داروسازتان سوال کنید - و یا با سرنگ میزان گنجایش قاشقهای مرباخوری و چایخوری و غذاخوری رایک بار اندازه بگیرید تا در هنگام دادن دارو بدانید ب ه چه میزان به کودک خود دارو می دهید - چون اندازهقاشقها ی مختلف متفاوت است اما بطور کلی یک ق اشق چایخوری یک سی سی - یک قاشق مرباخوری ٢,۵سی سی و یک قاشق غذاخوری استیل حدود ۵ سی سی گنجایش دارد .اگر دادن میزان حداقل دارو سبب بهبودی کودکتان می شود مقدار بیشتری به او ندهیداگر شربتها یا سایر مایعات دارویی را با سرنگ اندازه گرفته و به کودک خو د می دهید هنگام دادن دارو پیستونداخل سرنگ را خارج نمایید و بگذارید کودکتان با مکیدن دارو را بخورداگر با دادن دارو کودکتان دچار واکنشهای ناخواسته گردید و برایش مشکلی پیش آمد شما باید بیماری کودک -دارو و دوز داروی مصرفی و عوارض بوجود آمده را یادداشت کنید و با پزشک کودکتان تماس بگیریدسعی کنید برای کودکتان شناسنامه بهداشتی داشته باشید و در آن بیماریهای مهم و حساسیت به داروها و غذاها وواکسیناسیونهای انجام شده برای کودک را در آن ثبت نمایید .سنین بالا و سالخوردگاناز آنجاییکه اکثر سالخوردگان تحت درمان دارویی با تجویز پزشک می باشند لذا بدلیل احتراز از واکنشهایدارویی لازم است دادن داروهای بدون نسخه نیز با توجه کامل به سایر داروها ی آنها و حتی المقدور با نظرپزشک باشد .از آنجاییکه ریسک ابتلا به خونریزی های گوارشی و بیماریهای کلیوی در سالخورد گان بیشتر از سایر افراداست مصرف داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی مانند آسپیرین با ید حتما با تجویز پزشک باشدداروها ی ضداحتقان مانند پزودو افدرین و آنتی هیستامین دکونژستان میتواند سبب افزایش فشار خون وحتی افزایش فشار داخل چشم و بروز گلوکوم ( آب سیاه ) گردد . در افراد سالخورده این داروها میتواندباعث احتباس ادرار گردد - همچنین بدلیل تداخل با داروهایی مانند پروپرانولول - انسولین و سایر داروهایپایین آورنده قند خون و داروها ی ضد افسردگی باید همراه با آنها مصرف نشود.بدلیل تداخل دارویی پزودو افدرین با داروهای ضدافسردگی وانواع آرامبخش ها و همچنین داروهای ضدتشنج و صرع نباید همراه با این داروها مصرف شودداروی ضد سرفه دکسترومتورفان نیز با داروهای ضد افسردگی تداخل دارد و بخصوص در سالخوردگان نبایدبا هم مصرف شودخانمهای باردار و خانمهای شیردهاز انجاییکه هر دارویی در خانمای باردار یا شیر ده ممکن در کودکشان تاثیر داشته باشد/ باید قبل از مصرف حتما با پزشک مشورت کنند اما بطور کلی موارد عمومی مصرفداروهای بدون نسخه را در این گروه از بیماران ذکر می کنیم :حاملگیدر طول حاملگی برای تسکین درد بی ضررترین دارو استامینوفن ساده استاز آنجاییکه مصرف آسپیرین در خانهای حامله ممکن است سبب بروز ناهنجاری در جنین و یا مشکلاتی در زمانزایمان گردد مصرف آن در زمان حاملگی نباید صورت گیرد.مصرف سایر داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی نیز بدلیل احتمال بروزناهنجاری بخصوص در سه ماهه سوم ممنوع است .دوران شیردهیمصرف استامینوفن و داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی مانند ایبوبروفن در طی دوران شیردهی بعنوانمسکن مجاز است و مشکلی ایجاد نمی کند .از آنجاییکه آسپیرین در شیر مادر ترشح می شود و ممکن است سبب خونریزی و بثورات ج لدی گردد باید دردوران شیردهی بخصوص در شیردهی زیر یک سال مصرف نشود .آنتی هیستامین ها نیز در شیر مادر ترشح می شود و مصرف طولانی مدت آنها ممکن است سبب خوابآلودگی ویا اختلال خواب - بی قراری و یا گریه در نوزاد گردد.توصیه های کلیتوجه به نکات زیر سبب به حداقل رسیدن عوارض جانبی در خانم های باردار یا شیرده می شوددر مورد مصرف داروهای مجاز با پزشک خود مشورت کنیدتحت هیچ عنوان در سه ماهه اول حاملگی دارو بدون مصرف پزشک مصرف نکنیددر دوران شیردهی دارو های خوراکی را پس از شیردادن به نوزاد یا قبل از خواب طولانی نوزاد مصرفکنیددر این مدت داروهای طولانی اثر یا قوی را مصرف نکنیدداروهای ترکیبی خوراکی را مصرف نکنیدتغییرات پوستی یا جسمانی نوزاد خود را که ممکن است بدلیل اثرات جانبی داروها بوجود آمده و قبل ازمصرف دارو نبوده است مد نظر داشته باشیدسایر گروهها ی آسیب پذیردر زمان ابتلا به بیماریهایی مانند دیابت - نقرس - بیماریهای عروقی - فشارخون بالا - بیماریهای کلیوی یا کبدی- بیماریهای قلبی و آسم باید داروها با احتیاط مصرف شود چون احتمال بروز عوارض جانبی در این موارد بیشتراست.   مقاومت داروئی مقاومت دارویی عبارتست از کاهش اثر یک دارو در درمان یک بیماری یا بهبود علائم . مقاومت دارویی در مورد انواع گوناگون پاتوژن‌ها شامل باکتری‌ها، انگل‌ها، ویروس‌ها، قارچ‌ها و سلول‌های سرطانی اتفاق می‌افتد. هنگامی که پاتوژن به بیش از یک ترکیب مقاوم گردد فرآیند مقاومت چند دارویی نام می‌گیرد.   مصرف بی رویه دارو و خوددرمانی خوددرمانی (اقدام به درمان بدون داشتن اطلاعات کافی در زمینه علایم و بیماریها) در کادر غیرپزشکی جامعه به عنوان یک معضل سلامتی شناخته شده است. خوددرمانی رفتاری است که طی آن شخص سعی می کند بدون کمک ونظر افراد حرفه ای، بیماری و یا مشکل سلامت خود را  برطرف نماید .خوددرمانی رفتاری شایع در جهان است و تخمین زده می شود که حدود 83 درصد ایرانیان به صورت خودسرانه دارو مصرف می کنند. متاسفانه دید جامعه از دارو فقط جنبه بی خحطری و شفابخشی آن است در حالیکه دارومشابه یک تیغ دو لبه است که یک لبه آن متوجه عوامل بیماری زا بوده و لبه دیگرش به علت عدم آگاهی در مصرف صحیح آن جان انسان را مورد تهاجم قرار می دهد. دارو باید با دقت مورد استفاده قرار گیرد اگر به موقع و صحیح مصرف نشود اثر مثبت آن از بین رفته و به سمی مهلک تبدیل می‌شود. امروزه از لحاظ مصرف دارو در کشور با مشکلات کمی و کیفی خاصی مواجه هستیم. چهارمین تا هشتمین عامل مرگ و میر مردم جوامع مختلف دنیا ناشی از عوارض منفی مصرف داروها است. در سطح جهان سالانه از هر یک‌صد نفر یک نفر دچار مرگ و میر ناشی از عوارض منفی مصرف دارو می‌شود. سالانه 100 هزار مرگ و میر در آمریکا ناشی از عوارض دارو ثبت شده است و میلیون‌ها نفر از عوارض آن رنج می‌برند.  مصرف ناصحیح دارو از لحاظ سلامت،‌ اقتصاد، مصرف منابع و امکانات مردم و مسئولان را آزار می‌دهد.  اگر روند مصرف دارو منطقی نباشد مردم دچار بیماری‌های بیشتری می‌شوند و باید دایم به فکر ساخت مراکز درمانی جدید بود. عوارض دارویی به سه گروه تقسیم می‌شوند که در نوع شدید،‌ بیمار باید در بیمارستان بستری شود و در گروه دوم و سوم با کاهش دوز و استراحت، عوارض رفع می‌شود. در کشورمان،‌ از هر 2 هزار کودک سه کودک از عوارض دارو در بیمارستان بستری می‌شوند و از این تعداد 28 کودک، به علت عوارض منفی دارو باید مراجعه مجدد به پزشک داشته باشند. تحقیقات نشان می دهد داروی بدون عارضه وجود ندارد و مصرف بی رویه و خودسرانه داروها به عوارض داروها می افزاید. آمار و اطلاعات گویای آن است که علت بسیاری از بیماری های کبد و کلیه مصرف داروها است. یافته های یک تحقیق بر روی دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی مشهد نشان می دهد میزان شیوع خوددرمانی در دانشجویان مورد بررسی بیش از 83% بود. میزان خوددرمانی در مردان بیشتر از زنان بود. درصد بالایی از دانشجویان تصور می کردند که داروها بی خطر هستند. نداشتن وقت برای مراجعه به پزشک، اعتقاد به این که داروها عوارض قابل ملاحظه ای ندارند و فروش دارو بدون نسخه توسط داروخانه ها، بعضی از عوامل موثر بر خوددرمانی و مصرف خودسرانه دارو بودند. معمولا شایعترین علت خودمصرفی دارو سرماخوردگی و سردرد است. یشترین دارو در منازل قرص مسکن و سپس کپسول آنتی بیوتیک و شایعترین داروی خودمصرفی، مسکن و شایعترین علت عدم مراجعه به پزشک، بی خطر دانستن بیماری است. خود درمانی، عدم اعتقاد به درمان بدون دارو، فشار بر پزشک برای تجویز داروهای مازاد بر نیاز ، فقدان وحدت رویه در نسخه نویسی و تجویز اقلام زیاد دارو توسط پزشکان به ویژه پزشکان عمومی  از جمله عواملی است که باعث مصرف بی رویه دارو می شوند.  بالا بودن میزان خوددرمانی به خاطر عدم احساس ضرورت و استفاده از داروهای منزل یا داروهای دریافتی از داروخانه بدون نسخه پزشک، ضرورت دادن آگاهیهای لازم به مردم در مورد عوارض اقدام به درمان بدون مشورت با پزشک و همچنین الزام کنترل تحویل دارو را روشن می سازد. از آنجا که یک بیماری ممکن است علل متنوع و مختلفی داشته باشد و درمان هرکدام از آن ها با دیگری متفاوت باشد، خودردرمانی می تواند باعث تشدید بیماری و عدم تشخیص به موقع شود. عوامل تقویت کننده خوددرمانی شامل: هزینه درمان، بی اهمیت تلقی نمودن بیماری، سختی در رعایت دستورات درمانی، مشکلات مکرر سلامتی، تنهایی و بی کسی، باور این که درمانهای خانگی سالم ترند، مشغله زیاد بیمار، مداخله اطرافیان، جنسیت، ترس از درمان عوامل مهارکننده خوددرمانی:‌ آموزش، ترس از خود درمانی، مزه نامطلوب خوددرمانی   مطالعه ای در ایران نشان می دهد بیماران اطلاعاتی در مورد دوز، طول اثر و عوارض داروهایی که از داروخانه تهیه می کنند ندارند.  مصرف بی رویه دارو، خرید آن بدون نسخه، از داروخانه، تجویز داروهای غیرضروری، تجویز داروهای مشابه در صورت کمبود یک دارو، عدم اعتماد بیمار برای وجود استمرار در توزیع دارو و در نتیجه انبار کردن آن در منزل از عوامل اصلی در بالا رفتن سرانه دارو است. خوددرمانی دو جنبه دارد:‌ جنبه اول مربوط به مصرف داروهای مجاز و شناخته شده می باشد که دارای عوارض جانبی کم و و ایمنی بالا در کنترل علائم ظاهری بیماریهای خود به خود محدود شونده می باشد. اگر این داروها تحت راهنمایی افراد آگاه به مسائل طب و درمان مصرف گردند هیچگونه عوارض زیانباری نخواهند داشت. این گروه داروها را به عنوان داروهای بدون نسخه یا OTC (Over The Counter) می نامند. جنبه دوم خوددرمانی مربوط به مصرف داروهای قوی الاثر از نظر بروز عوارض جانبی و داروی اختصاصی است. تجویز آنها نیاز به تشخیص پزشک دارد  و بیماران اجازه مصرف خود سرانه این نوع داروها را ندارند. این گروه داروها ار داروهای  با نسخه یا POM (Prescription Only Medicine)  می نامند.به علت در دسترس بودن داروهای OTC  آگاهی و آشنایی با این گروه داروها بسیار ضروری است.چراکه بسیاری از افراد با فرض اینکه داروی مصرفی جزء داروهای بدون نسخه است طیف وسیعی از داروهای POM  را نیز مصرف می کنند وعلاوه بر این در طریقه مصرف داروها هم اطلاعات بسیار ناقصی دارند. تداخلات دارویی از آنجا که در سیر درمان یک بیماری فرد نیاز به مصرف همزمان چند دارو دارد یا فرد همزمان دارای بیش از یک بیماری است لذا نیاز به مصرف همزمان چند دارو وجود دارد که این مسئله تاثیرات متقابل داروها بر یکدیگر یا تداخلات دارویی را ایجاد می نماید. تداخلات دارویی از مهم ترین خطاهای دارویی در نسخه نویسی پزشکان هستند. در یک بررسی در سال 87 در بابل در حدود 30 درصد نسخ پزشکان عمومی عدم هماهنگی داروهای تجویزی مشاهده شد. یکی از مسائل موجود در نسخه های غیرمنطقی،  تعداد و اقلام دارویی موجود در نسخ می باشد که حتی ممکن است به 5 تا 6 قلم نیز برسد . این امر علاوه بر افزایش هزینه باعث بروز عوارض جانبی می گردد.   آنتی‌بیوتیک ایران یکی از بزرگترین کشورهای مصرف کننده آنتی بیو.تیک در جهان می باشد. دانشمندان می‌گویند بیمارانی که پزشکان بیش از حد برای آنها آنتی‌بیوتیک تجویز می‌کنند، ممکن است دچار مقاومت به آنتی‌بیوتیک شوند. این مقاومت ممکن است تا یک سال به طول بینجامد و این امر آنها و بقیه افراد را هنگامی نیاز به درمان جدی‌تر دارند، در معرض خطر قرار می‌دهد.  پژوهشگران می‌گویند هر چه آنتی‌‌بیوتیک‌های بیشتری برای سرفه و بیماری‌های شبیه به آنفلوآنزا یا عفونت‌های ادراری تجویز شوند، باکتری‌های بیشتری در یک چرخه معیوب به آنتی‌بیوتیک مقاوم می‌شوند. این اثر در یک ماه بلافاصله پس از درمان با آنتی‌بیوتیک بیش از همه است،اما ممکن است حداکثر تا یک سال به طول انجامد و این اثر باقیمانده ممکن است ایجادکننده میزان بالایی از مقاومت به آنتی‌بیوتیک در جامعه باشد.  کارشناسان پزشکی می‌گویند مصرف بیش از حد آنتی‌بیوتیک به مقاومت گسترده آنتی‌بیوتیکی انجامیده است و درمان‌های حیاتی پزشکی برای بیماری‌هایی از سرطان تا بیماران بستری در بخش‌های مراقبت‌های ویژه را دچار اختلال کرده است.  بررسی ها نشان داده که چگونه مقاومت به آنتی‌‌بیوتیک در افراد ایجاد می‌شود، و چگونه به صورت مشکلات در سطح اجتماع یا جمعیت در می‌آید. آنتی‌بیوتیک‌ها برای همه این درمان‌ها مورد نیاز است تا از عفونت باکتریایی جلوگیری کند، اما در صورتی که آنقدر به طور گسترده مورد استفاده قرار گیرند که میکروب‌ها نسبت به این داروها مقاوم شوند، این شیوه درمانی بی‌استفاه می‌ماند. باکتری‌های مقاوم به چندین دارو به یک مشکل فزاینده در بیمارستان‌ها در سراسر جهان بدل شده‌اند، و مشخصه آنها ظهور عفونت‌ها با ابرمیکروب‌هایی مانند "استافیلوک‌ طلایی مقاوم به متی‌سیلین" (MRSA) است. علیرغم این حقیقت که حدود 80 درصد  تجویز آنتی‌بیوتیک را پزشکان خانواده وعمومی انجام می‌دهند. اما اغلب مشکل مقاومت به آنتی‌بیوتیک در مطب دکترها نادیده گرفته می‌شود، معمولا چه برای پزشکان و چه برای بیماران ساده است که بگویند: این مشکل ما نیست یا  دادن یک آنتی‌بیوتیک دیگر تفاوت زیادی ایجاد نمی‌کند. اما هر چه ما بیشتر آنتی‌بیوتیک تجویز کنیم، باکتری‌های بیشتری مقاومت پیدا می‌کنند. و در واقع تنها راه از بین بردن این چرخه معیوب این است که در گام اول تنها هنگامی آنتی‌‌‌بیوتیک تجویز کنیم که مطلقا مورد نیاز باشد. به گفته پژوهشگران هر گونه آنتی بیوتیکی که بی موقع و بدون تجویز پزشک مصرف شود حتی به میزان یک یا دو عدد می تواند مقاومت دارویی ایجاد کند.اگرفردی که قبلا به طور خودسرانه از آنتی بیوتیک استفاده کرده باشد، مجددا به بیماری مبتلا شود، آنتی بیوتیک تجویز شده پزشک دیگر برای وی کارایی نخواهد داشت. در ایران با توجه به مصرف زیاد و خودسرانه دارو ، این رفتار مردم موجب شده پزشک مجبور شود دو یا چند آنتی بیوتیک را برای درمان بیمار تجویز کند تا سرانجام یکی از آنها موثر واقع شود. مصرف آنتی بیوتیک هیچ گونه تاثیری در درمان سرماخوردگی ها ندارد و تنها برای آن دسته از آنفلوانزاها تجویز می شود که عفونت ثانویه ای مانند عفونت ریه ها ایجاد شده باشد.قرص های سرماخوردگی عفونتهای مقاوم در برابر آنتی بیوتیک ها را افزایش می دهد. تجویز قرص‌های سرماخوردگی در زمانی که نیازی به آن نباشد، موجب افزایش عفونت‌هایی می‌شود که در برابر آنتی بیوتیک‌ها مقاوم است. پژوهشگران می گویند: به خاطر مصرف روزانه داروهای سرماخوردگی، داروهای جدید دیگر نمی توانند عملکرد مطلوب ضد میکروبی خود را حفظ کنند و توان خود را برای مبارزه با عفونت های خطرناک از دست می دهند. اگر این موج از مقاومت های آنتی بیوتیکی بر فرد ایجاد شود پزشکان دیگر قادر به پیوند عضو، درمان سرطان با شیمی درمانی، مراقبت های ویژه و درمان نوزادان زودرس نخواهند بود. برخی از والدین اغلب برای کودکانشان درخواست آنتی بیوتیک می کنند. بر اساس تحقیقات انجام شده درصد زیادی از افراد نمی دانند که آنتی بیوتیک در برابر ویروس هایی مانند سرماخوردگی و آنفلوانزای معمولی کارایی ندارد .     مصرف دارو از مهمترین رکن های درمان بیماری ها است، ولی مصرف غیرمنطقی دارو علاوه برعدم درمان بیماری باعث ایجاد عوارض دارویی در طولانی مدت می شود. براساس تحقیقات انجام شده، هر ایرانی سالانه  339عدد دارو مصرف می کند که بیش از استاندارد جهانی است. همچنین براساس این تحقیقات، ایرانی ها 10تا  15درصد مجموع داروهای کشور را بدون مشورت با پزشک مصرف می کنند و مسکن ها، قطره های چشمی و آنتی بیوتیک ها بیشترین میزان مصرف خودسرانه را دارند. البته آنتی بیوتیک ها به علت نوع تاثیر دارویی، بدترین داروهایی هستند که به این شیوه مصرف می شوند، چرا که در صورت عدم نیاز بدن به این دارو مانند سم عمل می کند و میکروب های بدن را نسبت به داروها مقاوم می کند، در صورت ایجاد عفونت در بدن، دیگر آنتی بیوتیک در درمان بیماری موثر نخواهد بود. همچنین طبق یافته های آماری، مصرف همزمان بیش از سه دارو در افرادی که مصرف چند دارویی داشتند، مراجعه آنان به پزشکان متعدد تقریبا دو برابر بوده و بروز عوارض جانبی حدود 5/2 برابر بیشتر مشاهده می شود. براساس گزارش مرکز ثبت و بررسی عوارض جانبی دارویی وزارت بهداشت و درمان طی  10سال اخیر حدود  10هزار عارضه دارویی در مرکز ADR ایران به ثبت رسیده که از این میزان  30درصد عوارض دارویی ناشی از داروهای تزریقی بوده است. بیشترین عوارض گزارش ثبت شده شامل آنتی بیوتیک ها و داروهای موثر بر سیستم عصبی به لحاظ مصرف گسترده آن است و  10تا  20درصد بیماران بستری در بیمارستان مبتلا به عوارض دارویی می شوند. به گفته کارشناسان داروسازی، سالمندان، زنان باردار و کودکان ممکن است بیشتر در معرض خطر عوارض دارویی قرار داشته باشند و بنابراین توجه خاص به این گروه از بیماران ضروری است. آنان افزودند: اطلاع پزشک در خصوص بارداری و شیردهی برای تجویز دارو الزامی و مصرف برخی داروها در این دوران ممنوع است و باید دقت شود دارویی به اشتباه به مصرف نرسد. کارشناسان می گویند مصرف طولانی مدت دارو خارج از محدوده تجویز پزشک، احتمال بروز عوارض جانبی را افزایش می دهد. به گفته کارشناسان مصرف دارو در کشور را غیرمنطقی بوده و  به دلیل مصرف غیرمنطقی، عوارض دارویی بیش از حد در بیماری های مزمن مانند فشارخون، دیابت و غیره بروز می یابد.  بیمار در بسیاری از موارد به پزشک اجازه می دهد داروهای زیادی و حتی داروهایی که قبلا استفاده می کرده در نسخه بنویسد و در واقع با این عمل، بیمار خود به تشخیص و دارو درمانی می پردازد.  پزشک نیز مجبور است این کار را انجام دهد زیرا در غیر این صورت بیمار به پزشک دیگری مراجعه می کند.  ذهنیتی که بیمار از پزشک دارد، این است که باید در وهله اول چند بیماری وی را درمان کند و صبر و حوصله برای درمان واقعی ندارد و پزشک مجبور می شود، علامت درمانی کرده و برای هر بیماری چند قلم دارو تجویز کند. این فرهنگ غلط در بین بیماران رایج است که اگر پزشک یک یا دو قلم دارو برای وی تجویز کند، بی سواد است. بیماران به مصرف داروهای تزریقی تمایل بیشتری دارند، بیماران تصور می کنند با داروی تزریقی بهتر درمان می شوند که البته باید به این نکته اشاره کرد بخشی ازهزینه مالی مطب ازطریق تزریقات تامین می شود. همچنین بی اعتمادی به کیفیت دارو از دیگر عوامل مصرف غیرمنطقی دارو است و بیمار فکر می کند داروی قوی تر، بهتر برای درمان اثر می کند و از عوارض آن بی خبر است.  در بسیاری از منازل، جعبه های دارویی وجود دارد که از آن برای بیماری شخصی دیگر بدون توجه به تاریخ مصرف و غیره استفاده می شود. ارزان بودن دارو و پوشش بیمه ای نیز در مصرف غیرمنطقی دارو تاثیرگذار است و فرهنگ سازی مهمترین اقدام برای استفاده از دارو به صورت منطقی است و مردم باید به دارو به عنوان یک ماده تخصصی نگاه کنند و به پزشک اجازه ندهند، بیش از حد دارو برای آنان تجویز کند.  ویژگی بارز فرهنگ دارویی در ایران، مصرف بیش از اندازه فرآورده های تزریقی است که حتی نسبت به کشورهایی که از لحاظ سطح بهداشتی مشابه ایران هستند، بالاتر است. مصرف سرانه داروهای تزریقی در ایران ژحدود  4/11عدد بوده است، این رقم حدود چهار برابر میانگین مصرف سرانه کشورهای در حال توسعه است.  در این زمینه و برای کنترل این فرهنگ غلط آموزش و ارائه آگاهی به بیماران اهمیت داشته و نیز کارگاه های آموزشی نیز باید برای پزشکان برگزار شود تا تحت تاثیر خواسته بیماران و برای کوتاه کردن مدت درمان به تجویز بیش از حد دارو نپردازند. بیمار تصور می کند که باید با یک دوز مصرف دارو درمان شود، در غیراین صورت به پزشک دیگری مراجعه می کند. در بسیاری ازمنازل  70درصد داروها در داخل یخچال بدون توجه به میزان درجه آن نگهداری و در موقع بیماری از آن استفاده می شود. مردم باید بدانند مصرف زیاد چند قلم دارو به طور همزمان سم است وباید به پزشک معالج اعتماد داشته باشند تا مصرف بی رویه و غیرمنطقی دارو نداشته باشیم. عموما میانگین اقلام دارویی در هر نسخه در کشور حدود سه قلم است، در صورتی که در دنیا این میانگین در هر نسخه  2/1قلم است. عدم شناخت مردم از دارو از مهمترین دلایل مصرف غیرمنطقی دارو است. دارو یک ماده شیمیایی است، وقتی وارد بدن می شود به جایی از بدن که حساس هستند، واکنش نشان می دهد و باعث بیماری درازمدت می شود. اگر این داروی شیمیایی درست مصرف شود، عوارض نخواهد داشت، وی اشاره کرد: افرادی که از لحاظ فرهنگی سطح پایین دارند، داروهای قاچاق و تقلبی را نیز مصرف می کنند به صرف اینکه یکی از آشنایان آنها این دارو را مصرف کرده است. در کشور مردم نمی دانند مصرف دارو چه موقع خوب است.  به عنوان مثال مردم فکر می کنند مصرف «ویتامین E» بسیار خوب است، ولی این ویتامین احتمال مسمومیت دارد و بی دلیل نباید آن را مصرف کرد. مصرف بیش از حد مسکن نیز در درازمدت باعث بیماری کلیوی می شود. کشور ما به لحاظ مصرف دارو، جزو  20کشور نخست دنیا است و در آسیا بعد از چین مقام دوم را دارد. وی گفت: طبق آمار منتشره، استامینوفن کدئین با یک میلیارد و  233میلیون عدد پرفروش ترین دارو در سال  84 بوده است. به طور کلی  10درصد افرادی که به مصرف غیرمنطقی دارو می پردازند، عوارض شدید دارویی را تجربه می کنند و این عوارض بیشتر روی پوست، تنفس و قلب ظاهر می شود. در این زمینه آموزش همگانی باید محورهای فعالیت کمیته کشوری تجویز و مصرف منطقی دارو باشد. وی افزود: با توجه به نقش محوری زنان در خانواده و تاثیرگذاری آنها در مصرف صحیح و منطقی دارو، آنان باید درقالب برگزاری کارگاه و ارایه جزوات، آموزش ببینند.  افراد باید در خصوص نحوه مصرف داروها و شیوه نگهداری آنها و همچنین اطلاعاتی در خصوص تداخلات دارویی و عوارض برخی داروها و نحوه مصرف دارو در زمان بارداری و... آموزش ببینند.  گاهی تشخیص بیماری و متعاقب آن تجویز دارو به درستی انجام می گیرد، اما بیمار صرفا به توصیه اطرافیان، به مصرف سایر داروها رو می آورد. ارتقای فرهنگ عامه، بررسی و پایش نسخ پزشکان، کار برروی بیمارستان های موثر و ارائه برنامه های ویژه برای ارتقای خدمات دارویی در بیمارستان ها و آموزش گروه و جامعه پزشکی و توجه به جایگاه داروساز، برای تجویز و مصرف منطقی دارو نیاز است. معمولا شاخص های تحت بررسی برای ارزیابی میزان مصرف منطقی دارو، مصرف آنتی بیوتیک و داروهای تزریقی و تعداد اقلام دارویی تجویز شده در نسخ است.  استامینوفن کدئین، قرص سرماخوردگی بزرگسال، کپسول آموکسی سیلین، قرص دیفنوکسیلات و رانیتیدین، داروی های نخست پر مصرف در کشور به لحاظ تعدادی شناخته شده اند.  تجویز غیرمنطقی داروها علاوه بر تبعاتی که بر سلامتی مردم دارد، هزینه های غیرمتعارف، بر دوش مردم و سازمان های بیمه گر تحمیل می کند. مصرف بیش از حد دارو مشکلاتی را به همراه دارد و اگر دارو کمتر از مقدار تجویزشده هم مصرف شود مانع از اثر بخشی دارو می شود. بسیاری از افراد به‌دلیل گریزان بودن از مراجعه به مطب پزشکان به‌دلیل بالا بودن نرخ ویزیت و برخی به دلیل ترس از انجام آزمایش‌های توصیه شده توسط پزشک متخصص و واهمه از احتمال عمل جراحی، خود نسخه بیماری خویش را می‌پیچند یا در بهترین حالت توصیه سایر دوستان و اقوام خویش را برای مداوای شخصی برمی‌گزینند و بی‌توجه به عوارض اینگونه تصمیمات، سرخود به مداوای دارویی یا گیاهی بدون مشورت با پزشک روی می‌آورند یا حتی بعضا دیده شده که نسبت به بیماری خود بی‌اعتنا می‌شوند و قید معالجه را نیز می‌زنند. خود درمانی بدون توصیه پزشک می‌تواند بسیار خطرآفرین و مرگ آور باشد. هیچ فردی نمی‌تواند پزشک خود باشد زیرا بیماری در وهله اول باید توسط پزشک حاذق تشخیص داده شود و سپس راه‌های درمان نیز توسط خود آن پزشک تعیین و به فرد بیمار اعلام شود. بیماری‌ها انواع مختلف دارند و درجه‌بندی‌های مختلف و ممکن است کسانی به سادگی از کنار یک سرماخوردگی بگذرند اما نمی‌توان بیماری‌های حادگوارشی، عروقی و قلبی را نادیده انگاشت و به تجویز سرخود جهت درمان آنها پرداخت زیرا فیزیک افراد با هم فرق می‌کند و تحمل بدن هر فرد در برابر قرص‌ها متفاوت است. همه افراد نمی‌توانند هنگام بروز بیماری‌های مزمن از قرص‌های یکسان استفاده کنند. بیماری‌ها نیز متفاوت هستند و نمی‌توان فرض را براین استوار کرد که هرنوع بیماری قلبی یک راه علاج دارد زیرا همان‌گونه که قلب اجزای مختلفی دارد، بیماری مرتبط با این اجزا نیز متفاوت است و از یک جنس نیست. اما پزشکان به‌دلیل آنکه از دلایل بروز بیماری‌ها آگاهی دارند و قادر هستند انواع بیماری‌ها در حیطه تخصصی‌شان را تشخیص دهند، می‌توانند با کمترین میزان خطای ممکن به درمان افراد بیمار بپردازند. علاوه براین پزشکان از عوارض داروهای مختلف با خبر هستند و می‌توانند داروها را مطابق با نوع بیماری و قدرت تحمل بدن افراد تجویز کنند. نتیجه آنکه تجویز خودسرانه و بدون پشتوانه علمی و پزشکی نه تنها در درمان بیماری مؤثر نخواهد بود که می‌تواند خطرناک و در بسیاری از موارد که در ارتباط با بیماری‌های حاد و مزمن است منجر به مرگ شود.   به نظر کارشناسان خود درمانی عامل اصلی مرگ مبتلایان به آنفولانزای نوع A شناخته شده است.     در ارتباط با استامینوفن مصرف بی رویه آن به کبد آسیب می زند ، بنابراین زمانی از استامینوفن استفاده کنیم که واقعا تب داشته باشیم یعنی ما در مقوله پزشکی ، استامینوفن را بعنوان یک داروی ضد تب خیلی خوب می شناسیم . بنابراین به این شکل نباشد که هر زمانی که وقتی جایی از بدن ما درد گرفت ازاستامینوفن استفاده کنیم و یا یک کمی تب داشته باشیم از استامینوفن استفاده کنیم بلکه زمانی که واقعا تب ما بالا می رود و غیر قابل کنترل می شود از استامینوفن استفاده کنیم تا تب برای ما مشکلی ایجاد نکند . بهتراست از استامینوفن معمولی استفاده کنیم و از نوع کدئین استفاده نکنیم چون مصرف کدئین عوارض خاص خود را دارد . آسپرین جزء داروهایی است که باید از خانه ها حذف شود خصوصا مصرف آن در ارتباط با اطفال کاملا بصورت خوسرانه باید قطع شود و اگر دقت شود معمولا پزشکان ، آسپرین تجویز نمی کنند مگر در شرایطی خاص به خاطر اینکه آسپرین می تواند عارضه های بسیار جدی ای داشته باشد از جمله دیده شده است که برای اطفال یکسری عوارض مغزی جدی دارد که می تواند منجر به مرگ شود .  در ارتباط با آنتی بیوتیک ها و اختصاصا  آموکسی سیلین مصرف آن حتما باید رأس زمان مشخص باشد. حداقل طول دوره درمان برای بیماری ها یک هفته استاما با نظر پزشک گاهی زمان بیشتری نیاز است. بنابراین این کاری که ما یکی دو روز آموکسی سیلین بخوریم و بعد آنرا کنار بگذاریم نه تنها هیچ دردی را دوا نمی کند بلکه مقاومت دارویی هم ایجاد می کند . سوال : شما در ارتباط با مصرف آموکسی سیلین گفتید که مصرف آن باید سر ساعت باشد ، اگر فردی یک دو ساعت بعد از ساعت مصرف ، یادش آمد که باید آموکسی سیلین بخورد باید چه کار کند ؟ بعضی از آنتی بیوتیک ها می تواند همراه با حساسیت های شدید باشد از جمله پنی سیلین از آنتی بیوتیک هایی است که زیاد مصرف می شود تحت هیچ شرایطی پنی سیلین را در خانه ها و جاهایی که امکانات وجود ندارد تزریق نکنید چون حساسیتی که پنی سیلین ایجاد می کند آنقدر شدید است که می تواند براحتی منجر به مرگ شود خصوصا اگر امکانات در اختیار ما نباشد . در بقیه آنتی بیوتیک ها که عمدتا بصورت خوراکی مصرف می شوند زمان برای ما اهمیت دارد چه به لحاظ تنظیم زمان روزانه و چه طول دوره درمان مثل آموکسی سیلین. در مورد بقیه آنتی بیوتیک ها نیز همین مسئله وجود دارد وباید دقیق باشیم . در رابطه با پنی سیلین باید گفت که حتی گاهی خود همین تست کردن آنقدر حساسیت شدیدی ایجاد می کند که اگر فردی نسبت به پنی سیلین حساس باشد جانش به خطر می افتد . بنابراین  کلا تزریق پنی سیلین و تست کردن آن در خانه ها  وبه غیر از مراکز درمانی ممنوع است. چه بسا خود تست کردن باعث شود که مشکل شدیدی بوجود آید و افراد را به خطر بیندازد . در رابطه با سفتریاکسون باید گفت که تقریبا قوی ترین آنتی بیوتیکی که  در اختیار داریم سفتریاکسون و شکل دارویی آن سفکسیم است و اگر مقاومت دارویی نسبت به این دارو ایجاد شود درمان بیماری های خطرناک  بسیار سخت خواهد شد . بسیاری از مشکلات عفونی ای که داریم با آنتی بیوتیک های ضعیفتر قابل درمان است بنابراین لزومی ندارد که  از یک آنتی بیوتیک بسیار وسیع الطیف و قوی استفاده کنیم و احیانا جامعه نسبت به این آنتی بیوتیک حساس شود و ما در شرایط خطرناک دچار مشکل شویم .   مصرف خودسرانه دارو، شایعترین علت مسمومیت در جهان است. سالانه ۱/۱ بیلیارد دلار در جهان  صرف درمان و بررسی مشکلات ناشی از عوارض دارویی می شود. هزینه سالانه عوارض  دارویی در امریکا  حدود ۱/۳ تا ۱/۸ میلیون دلار برآورد شده است. درمجموع پیش بینی می شود، حدود ۴۰ درصد افرادی که دارو مصرف می کنند دچار عارضه شوند. ۲۰ درصد کل داروهای مصرفی در ایران به صورت خودسرانه و بدون تجویز پزشک مصرف می شود. سالانه بیش از ۱۰ هزار مورد عارضه ناشی از مصرف نادرست دارو گزارش می شود. که پیش بینی می شود، به علت گزارش نشدن تمامی موارد و نیز به دلیل عدم آگاهی از  اینکه مشکل پیش آمده ممکن است، عارضه نامطلوب دارویی باشد، ویا اینکه برخی عوارض دارویی ممکن است، با تاخیر ایجادشود، آمار واقعی احتمالا خیلی بیشتر از اینهاست. علت مراجعه حدود پنج درصد از کل مراجعین به کلینیک ها به دلیل عوارض دارویی است. هر ایرانی به طور متوسط در طی یک سال ۳۳۹ بار دارو می خورد. که این رقم چهار برابر آمار جهانی است. سرانه مصرف داروهای تزریقی در ایران حدود ۱۱/۴درصد است،که تقریبا چهار برابر این میزان در جوامع توسعه یافته است.  سرانه کلی مصرف دارو در ایران سه برابر استاندارد جهانی است. در مجموع حدود ۴۰ درصد از مردم ایران به صورت خودسرانه دارو مصرف می کنند.چیزی در حدود دو نفر از هر پنج نفر ایرانی. میانگین اقلام دارویی در جهان ۲/۱قلم دارو در هر نسخه است. واین میزان در ایران۳ تا ۴ قلم است. در بررسی نتایج حاصل از ۲۵ میلیون نسخه در سال ۱۳۸۶ در ایران میانگین اقلام دارویی۵/۳ قلم دارو در هر نسخه بوده است. دگزامتازون یکی از پر مصرف ترین دارو ها در ایران است. این دارو که جزو دسته کورتیکواستروئیدها بوده و بسیار پرعارضه است.و در متون معتبر پزشکی تنها بر حسب ضرورت ودر بیماریهای خاصی توصیه به مصرف آن شده است.و استفاده از آن در بیماریهای معمولی مثل سرماخوردگی  و بیماری های ویروسی دیگر که به غلط مرسوم شده است، هیچ جایگاه علمی ندارد. و فقط بیمار را متحمل ضرر جسمی و خسارت مالی می کند. بر اساس گزارشهای متعدد در مجموع مسکن ها و آنتی بیوتیک ها پر مصرف ترین داروها در ایران هستند. پرمصرف ترین مسکن ها نظیر استامینوفن جزو داروهای OTC (داروهایی را که بدون نیاز به تجویز پزشک وبا راهنمایی داروساز می توان از داروخانه تهیه کرد.)هستند. و در نهایت در صورت ایجاد عارضه زیان جسمی ناشی از آن فقط متوجه فرد مصرف کننده خواهد بود. اما مصرف بی رویه آنتی بیوتیک ها و بدتر از آن مصرف ناقص آنها و تکمیل نکردن دوره درمان در ایران یک تهدید واقعی است. و خطر ناشی از  آن علاوه بر فرد جامعه را نیز تهدید میکند. و با این روند رو به گسترش یقینا در آینده چالشهای بزرگی در درمان بیماریهای عفونی ایجاد خواهد کرد. وپزشکان و بیماران را در برابر میکروارگانیسمهای مقاوم به انواع آنتی بیوتیک ها خلع سلاح خواهد کرد.زیرا مصرف بی رویه آنتی بیوتیک ها میکروبهای حساس را نابود می کند. وعرصه را برای تکثیر و گسترش گونه های مقاوم فراهم میکند. که ممکن است، در صورت ایجاد بیماری  به درمانهای موجود مقاوم باشند. لازم به ذکر است، که این تهدید فقط به واسطه مصارف انسانی نیست.بلکه استفاده بی رویه از این داروها در صنعت دام و طیور نیز به ابعاد این معضل بیشتر دامن می زند. که همیشه از نظرها دور می ماند.نتایج  یک بررسی نشان میدهد،۸۰ درصد از آنتی بیوتیک های استفاده شده در صنعت دام و طیور ضرورت نداشته و استفاده از آنها بی مورد بوده است.     کشف پنی سیلین در سال ۱۹۲۹ توسط میکروب شناس انگلیسی” الکساندر فلمینگ” انقلاب بزرگی در علم پزشکی ایجاد کرد.که در نوع خود بی نظیر بود. وبه انسان درمانده در برابر مرگ ومیرهای هراس انگیز ناشی از همه گیریهای بیماریهای عفونی امیدی دگرباره بخشید.اما این دلخوشی چند دهه بیشتر دوام نیاورد. و اولین گزارش از مقاومت گونه ای از استرپتوکک ها در سال ۱۹۶۷ در استرالیا و هفت سال بعد از آن در امریکا به این دارو اولین زنگ خطر را برای هوشیاری بیشتر انسانها به صدا درآورد.بررسی های انجام شده در امریکا نشان داده است،که از سال ۱۹۸۰ تا ۱۹۹۸ میزان مقاومت به پنی سیلین از ۳ تا ۵ درصد به ۳۴ در صد افزایش یافته است.و میزان مقاومت به تتراسایکلین از ۲ درصد در سال ۱۹۵۰ به حدود ۸۰ درصد در سال  ۱۹۹۸ رسیده است. تقریبا تمام استافیلوکک های امریکا به پنی سیلین مقاومند.از سال ۱۹۹۷ گونه هایی از استافیلوکک مقاوم به وانکومایسین که آخرین خط درمانی و آخرین تیر ترکش پزشکان بر علیه این میکروارگانیسم است، گزارش شده اند.که هشداری بسیار جدی است.و با تداوم این وضعیت ممکن است، روزی ما در برابر اینگونه میکروبها  بی دفاع شویم.تا ۲۵ درصد از میکروبهای مسبب اسهال های عفونی از جمله کامپیلوباکتر به فلوروکینولونهایی مثل سیپروفلوکساسین مقاوم شده اند.گونه هایی از انتروکک گزارش شده اند، که به تمامی آنتی بیوتیکهای موجود مقاومند. با این وصف مرکز کنترل و پیشگیری از بیماریها (CDC) در سال ۱۹۹۷ گزارش کرده است،که ۵۰ درصد از  تمام آنتی بیوتیکهای مصرف شده بی مورد بوده وضرورتی نداشته است. وحدود ۸۰ در صد از بیماران دوره درمان خود را تکمیل نکرده اند. و در واقع  درمان ناقص انجام شده است.نگاهی اجمالی بر آمارها نشان میدهد،که مصرف بی رویه دارو گرچه گسترش جهانی دارد،اما ابعاد آن در ایران به مراتب گسترده تر است. برخی از عوامل موثر در مصرف بی رویه دارو و خود درمانی : ۱-دسترسی آسان به دارو: بسیاری از داروخانه ها بدون هیچ محدودیتی به خواست مشتریان خود پاسخ می دهند.و داروهای خارج از نسخه به آنان عرضه میکنند. و در واقع نقش یک دارو فروش دارند.و با این کار بیمار از کوتاهترین راه وبدون محدودیت و بدتر از آن بدون آموزش کافی به داروهایی دسترسی پیدا می کند،که ممکن است،برای بیماری و شرایط جسمی اش مناسب نباشد. ویا با داروهای دیگر تداخل زیان بار داشته باشد. ۲-نظام بیمه ای ناکارآمد و عدم پوشش بیمه ای: برخی از بیماران فاقد پوشش بیمه ای هستند. وبرخی نیز به دلیل مراحل اداری طویل و عریض برای استفاده از خدمات بیمه ای قید آن را می زنند. و نهایت اینکه برخی داروها مشمول بیمه نمی شوند. و از این رو بیمار خود شخصا اقدام به تهیه دارو می کند. ۳-هزینه ویزیت پزشک: گرچه هزینه ویزیت پزشک در ایران نسبت به سایر نقاط دنیا پائین است،اما به دلیل مشکلات معیشتی و اقتصادی،این میزان نیز برای برخی بیماران سنگین است.و از سوی دیگر خیلی ها در هزینه کردن برای سلامت خود که در اصل نوعی سرمایه گذاری است،اکراه دارند. ۳-آگاهی ناکافی: بیشتر افرادی که خودسرانه دارو مصرف می کنند،آگاهی اولیه ای از داروی مصرفی دارند.ولی این آگاهی به حدی کافی و جامع نیست، که منجر به استفاده صحیح از دارو و پیشگیری از تداخلات دارویی و نیز عوارض نامطلوب آن شود. ۴-خود درمانی یا توصیه به دیگران به دلیل مشابهت علائم بیماریهای مختلف: در جامعه ما معمول است،بیماری که از مصرف یک دارو رضایت داشته باشد،آن را به دیگران توصیه میکند.وخیلی ها چشم بسته این توصیه را قبول می کنند.کافیست در یک مهمانی اظهار یک ناراحتی جسمی بکنید.آن وقت خواهید دید،که چندین نفر به شما توصیه های پزشکی خواهند نمود.وحتی ممکن است،برای بیماری اتان تشخیص بگذارند.باید یادآورشد ،که مشابهت علائم اولیه بیماری در دو نفر لزوما به معنی آن نیست، که این دو نفر بیماری یکسانی دارند.به عنوان مثال درد کمر ممکن است، علامت اولیه بیمارهایی نظیر:اسپاسم عضلانی، کشیدگی رباط ها،آرتروز،شکستکی مهره ها،بیرون زدگی دیسک،سل مهره،عفونت استخوان،بیماریهای روماتیسم،انتشارسرطان به مهره ها ویا درد ارجاعی از اعضای داخل شکمی و…باشد.که برخورد درمانی با هر کدام روش خاص خود را دارد.  ۵-ارزان بودن دارو: هزینه خرید دارو به صورت” آزاد “در ایران به نسبت تقاط دیگر دنیا پایین است.و خیلی از بیماران با وجود داشتن بیمه از آن استفاده نمی کنند. وترجیح می دهند،خود شخصا اقدام به تهیه آن بکنند. ۶-تبلیغات اغراق آمیز و غیر واقعی برخی شرکتها از طریق کانالهای ماهواره ای : که بیشتر جنبه بازاریابی دارد.

فیروزه سعیدی/کارشناس آموزش بهداشت 

[ ۱۳٩۱/٩/٢۱ ] [ ٦:٠٦ ‎ب.ظ ] [ ]
.: Weblog Themes By Iran Skin :.

درباره وبلاگ

موضوعات وب
 
صفحات اختصاصی

Flash Required

Flash is required to view this media. Download Here.

استخاره
استخاره آنلاین با قرآن کریم

فال

فال حافظ